Altman: najlepsze filmy Roberta Altmana, od M.A.S.H po Gosford Park
Altman to nazwisko, które kinomani wymawiają z mieszanką czułości i respektu, bo Robert Altman kręcił filmy jak nikt inny: tłumne, gadatliwe, pełne ludzi mówiących jednocześnie. Zebrałem dwanaście jego tytułów, od wojennej satyry z 1970 roku po ostatnią radiową audycję z 2006. Jeśli dopiero zaczynasz, znajdziesz tu mapę, a jeśli już go kochasz, może przypomnisz sobie coś zapomnianego.
Filmy Altmana rozpoznasz po kilku minutach. Kamera krąży po pokoju, dialogi na siebie zachodzą, a zamiast jednego bohatera dostajesz cały tłum postaci, których losy splatają się w nieoczywisty sposób. To kino, które wymaga uwagi, ale odwdzięcza się jak mało które. Altman lubił gatunki tylko po to, żeby je rozbierać na części: western bez bohaterskiej pozy, kryminał z detektywem, który chyba nie do końca nadąża, satyrę na Hollywood nakręconą w samym Hollywood.
Na liście są arcydzieła, ale też filmy, które dzielą widzów do dziś. Celowo nie wyrzucałem tych słabszych, bo u Altmana nawet wpadki są ciekawe. Przy każdym tytule piszę, dla kogo jest i czego się spodziewać. Informacje o streamingu podaję według JustWatch, stan na 9 października 2026.
1. Gosford Park (2001)
Gosford Park (2001) to rok 1932, wiejska posiadłość, przyjęcie z polowaniem i nagła śmierć gospodarza, sir Williama. Na miejsce przybywa inspektor Thompson i szybko odkrywa, że niemal każdy ma tu coś do ukrycia. Brzmi jak klasyczna zagadka w stylu Agathy Christie, ale Altman bardziej niż zabójcą interesuje się podziałem na salony i kuchnię, na państwo i służbę.
W obsadzie błyszczą Maggie Smith jako zjadliwa Constance Trentham, Michael Gambon i Kristin Scott Thomas. Jeśli lubisz kostiumowe dramaty z ostrym językiem i ironią, to obowiązkowa pozycja. 137 minut mija zaskakująco szybko.
2. M.A.S.H (1970)
M.A.S.H (1970) przenosi cię do polowego szpitala w czasie wojny w Korei. Chirurdzy Hawkeye Pierce i Duke Forrest operują w morderczym tempie, a w przerwach robią wszystko, żeby nie zwariować: żartują, piją i bezlitośnie dokuczają sztywnym przełożonym, majorowi Burnsowi i major O'Houlihan.
Donald Sutherland i Elliott Gould grają z luzem, który do dziś wydaje się bezczelny. To film anarchiczny, momentami niepoprawny, ale właśnie przez to żywy. Jeśli chcesz zrozumieć, skąd wziął się styl Altmana, zacznij tutaj. Czarny humor i krew na stole operacyjnym idą tu w parze.
3. Gracz (1992)
Gracz (1992) to satyra na Hollywood podana w formie thrillera. Griffin Mill, wpływowy producent, broni pozycji przed konkurentem, który czyha na jego stanowisko, a do tego ktoś zaczyna mu grozić. Więcej nie zdradzę, bo cała zabawa polega na obserwowaniu, jak bohater coraz głębiej grzęźnie w kłopotach.
Tim Robbins jest tu znakomity: uśmiechnięty, gładki i coraz bardziej niepokojący. Partnerują mu Greta Scacchi, Fred Ward i Whoopi Goldberg jako detektyw Avery. Dla każdego, kto lubi kino o kinie i cyniczny humor. Moim zdaniem najlepsze wejście w Altmana dla współczesnego widza.
4. Długie pożegnanie (1973)
Długie pożegnanie (1973) to Altman w wersji noir, ale bardzo po swojemu. Philip Marlowe pomaga przyjacielowi, Terry'emu Lennoxowi, dostać się do Meksyku, a następnego dnia ląduje na przesłuchaniu, bo Lennox podobno zabił żonę. Kiedy z Meksyku przychodzą papiery o samobójstwie przyjaciela, detektyw zaczyna szukać prawdy na własną rękę.
Elliott Gould gra Marlowe'a jak zmęczonego faceta, który mamrocze do siebie i karmi kota. Fani prozy Chandlera mogą się zdziwić zakończeniem. Dobra wiadomość: według JustWatch, stan na 9 października 2026, film znajdziesz na Amazon Prime Video.
5. Popeye (1980)
Popeye (1980) to najbardziej zaskakujący punkt w filmografii reżysera. Marynarz szuka ojca, trafia do miasteczka Sweethaven i poznaje miłość swojego życia, Olive Oyl. Aktorska wersja kultowej postaci to musical pełen dziwności, z nadmorską scenografią, która wygląda jak żywa ilustracja.
Robin Williams w roli Popeye'a i Shelley Duvall jako Olive to obsada niemal idealna. Film ma niską ocenę i wielu widzów go nie znosi, ale ja mam do niego słabość. Obejrzyj z dziećmi albo w nastroju na coś absurdalnego. Nie oczekuj klasycznej przygodówki.
6. Na skróty (1993)
Na skróty (1993) to ponad trzy godziny w Los Angeles i kilkanaście postaci z różnych środowisk, które łączy tylko to, że mieszkają w tym samym mieście. Ich losy wciąż się przecinają, czasem zabawnie, czasem tragicznie. To kwintesencja kina mozaikowego, z którego Altman słynie najbardziej.
W obsadzie znajdziesz Andie MacDowell, Bruce'a Davisona, Jacka Lemmona i Tima Robbinsa, a to tylko początek długiej listy. 188 minut to sporo, więc zarezerwuj sobie spokojny wieczór. Dla cierpliwych widzów, którzy lubią obserwować ludzi, to film, który zostaje w głowie na długo.
7. Nashville (1975)
Nashville (1975) to dla wielu największe dzieło Altmana. W stolicy muzyki country trwają prawybory prezydenckie, a do miasta zjeżdżają gwiazdy, rywalki, starzejący się idol, dziennikarka i polityczny działacz. Wszyscy w końcu spotykają się na wielkim koncercie, który kończy się w sposób, jakiego nikt się nie spodziewa.
Na ekranie m.in. Ned Beatty, Karen Black i Barbara Baxley. Film jest długi, pełen muzyki i rozgadany, ale ma w sobie coś hipnotycznego. To portret Ameryki, który nie postarzał się ani trochę. Jeśli masz obejrzeć tylko jeden ambitny film z tej listy, wybierz ten.
8. McCabe i pani Miller (1971)
McCabe i pani Miller (1971) to western, który nie przypomina żadnego innego. Drobny karciarz McCabe postanawia zainwestować wygraną w dom publiczny z saloonem i łaźnią, a rezolutna pani Miller przekonuje go, że bez jej doświadczenia daleko nie zajdzie. Ambitne plany szybko zaczynają jednak coś zagrażać.
Warren Beatty i Julie Christie tworzą duet pełen napięcia i ironii. Zamiast słońca i kurzu dostajesz deszcz, błoto i śnieg, a melancholia wisi w powietrzu od pierwszej sceny. Dla tych, którzy lubią westerny smutne, kameralne i bez patosu.
9. Dr T i kobiety (2000)
Dr T i kobiety (2000) to komedia obyczajowa o cenionym ginekologu, którego życie nagle się sypie. Żona trafia do szpitala psychiatrycznego, z córkami jest w konflikcie, a on sam szuka ucieczki w romansie.
Richard Gere gra mężczyznę otoczonego kobietami, którego nikt naprawdę nie słucha, a partnerują mu Helen Hunt, Farrah Fawcett i Laura Dern. Oceny są tu najniższe z całej listy i rozumiem dlaczego, bo film bywa chaotyczny. Polecam raczej kompletystom i fanom Gere'a niż osobom, które dopiero poznają Altmana.
10. Trzy kobiety (1977)
Trzy kobiety (1977) to najdziwniejszy i chyba najbardziej intrygujący film na liście. Dwie kobiety dzielą mieszkanie i pracują w ośrodku rehabilitacyjnym. Gdy jedna z nich ulega wypadkowi, jej charakter zmienia się całkowicie, a relacja między nimi zaczyna przypominać sen.
Shelley Duvall i Sissy Spacek grają tu role, które trudno wyrzucić z pamięci. To kino oniryczne, niepokojące i pełne niedopowiedzeń. Jeśli lubisz psychologiczne zagadki bez gotowych odpowiedzi, koniecznie sięgnij po ten tytuł, nawet jeśli Altman kojarzy ci się głównie z satyrą.
11. Ostatnia audycja (2006)
Ostatnia audycja (2006) to ciepłe, nostalgiczne pożegnanie. Rozgłośnia WLT zostaje sprzedana firmie z Teksasu, a popularny program „A Prairie Home Companion", nadawany od 32 lat, ma swoje ostatnie wydanie na żywo. Publiczność jeszcze o tym nie wie, a artyści dają z siebie wszystko.
Meryl Streep i Lily Tomlin jako śpiewające siostry to czysta przyjemność, obok nich Lindsay Lohan i Garrison Keillor we własnej roli. Dużo muzyki, łagodny humor i wyraźna nuta przemijania. Idealne na spokojny wieczór, gdy masz ochotę na coś kojącego.
12. Prêt-à-Porter (1994)
Prêt-à-Porter (1994) zabiera cię na paryski tydzień mody. Projektanci szykują kolekcje, a wokół wybiegów plączą się intrygi, spiski i romanse osób, które zjechały na tę imprezę. Altman obiera świat mody z blichtru i patrzy, co zostaje pod spodem.
Obsada robi wrażenie: Marcello Mastroianni, Sophia Loren, Jean-Pierre Cassel, Kim Basinger. Sam film jest nierówny i krytycy go nie oszczędzali, ale ma kilka świetnych scen i sporo złośliwości. Dla fanów mody, europejskich gwiazd i wszystkich, którzy lubią satyrę na zamknięte środowiska.
Najczęstsze pytania
Od jakiego filmu Altmana zacząć?
Najłatwiej wejść przez Gracza z 1992 roku albo M.A.S.H z 1970. Oba są zabawne, wyraziste i dobrze pokazują styl reżysera. Potem możesz sięgnąć po Nashville i Na skróty.
Gdzie obejrzeć filmy Roberta Altmana?
Według JustWatch, stan na 9 października 2026, Długie pożegnanie jest dostępne na Amazon Prime Video. Pozostałe tytuły z tej listy nie są obecnie dostępne w żadnym serwisie z abonamentem w Polsce.
Który film Altmana jest najdłuższy?
Na skróty z 1993 roku trwa 188 minut. Niewiele krótsze jest Nashville, które ma 160 minut.
Kto zagrał Popeye'a w filmie Altmana?
W Popeye z 1980 roku tytułową rolę zagrał Robin Williams, a Olive Oyl to Shelley Duvall.
Jaki był ostatni film Roberta Altmana?
Najnowszy tytuł na tej liście to Ostatnia audycja z 2006 roku, z Meryl Streep, Lily Tomlin i Lindsay Lohan.
Kto gra Philipa Marlowe'a w Długim pożegnaniu?
W filmie z 1973 roku Marlowe'a gra Elliott Gould, który wcześniej wystąpił u Altmana także w M.A.S.H.
Który Altman trafi do ciebie najpierw?
U Altmana nie ma jednego słusznego wejścia. Jeśli lubisz śmiech, zacznij od M.A.S.H albo Gracza. Jeśli wolisz kryminały, wybierz Długie pożegnanie, które akurat jest pod ręką na Amazon Prime Video, albo Gosford Park. A kiedy złapiesz rytm jego zatłoczonych, rozgadanych scen, sięgnij po Nashville i Na skróty. Wtedy zrozumiesz, dlaczego tylu reżyserów do dziś próbuje go naśladować i tak niewielu się to udaje. Na koniec zostaw sobie Trzy kobiety, bo to film, o którym będziesz myśleć jeszcze długo po napisach.