Yön lapsi κριτική: στα βάθη του φινλανδικού δάσους η μητρότητα γίνεται ο πιο σκοτεινός τρόμος
Υπάρχει ένας φόβος που κανείς δεν λέει δυνατά σε ένα baby shower: κι αν κάτι δεν πάει καθόλου καλά με το ίδιο μου το παιδί; Το Yön lapsi χτίζει ακριβώς πάνω σε αυτή την ανομολόγητη σκέψη και, μέσα στη σιωπή των φινλανδικών δασών, τη στρίβει τόσο πολύ που κάποια στιγμή νιώθεις σωματική αμηχανία βλέποντάς το. Η Hanna Bergholm δεν θέλει απλώς να σε τρομάξει. Θέλει να σου μπει κάτω από το δέρμα, και τις περισσότερες φορές τα καταφέρνει.
Ασφυκτικό, τολμηρό και κατά διαστήματα ανελέητα δυσάρεστο θρίλερ για τη μητρότητα, που πονάει περισσότερο απ' όσο τρομάζει, και γι' αυτό ακριβώς μένει μαζί σου.
Στοιχεία ταινίας
| Σκηνοθεσία | Hanna Bergholm |
|---|---|
| Πρωταγωνιστούν | Seidi Haarla, Rupert Grint, Pamela Tola, Pirkko Saisio, Rebecca Lacey, John Thomson |
| Είδος | Δραματικές ταινίες, Ταινίες τρόμου |
| Διάρκεια | 92 λεπτά |
| Χώρα | Φινλανδικές ταινίες |
Ένα ειδύλλιο μέσα στο δάσος που δεν ήταν ποτέ ειδύλλιο
Η αφετηρία είναι σκόπιμα απλή. Η Σάγκα και ο Βρετανός σύζυγός της, ο Τζον, επιστρέφουν στο πατρικό της, ένα απομονωμένο σπίτι βαθιά μέσα στη φινλανδική φύση, με την ελπίδα να στήσουν εκεί την τέλεια οικογενειακή ζωή. Γεννιέται το παιδί τους και από εκεί και πέρα όλα αρχίζουν σιγά σιγά να γλιστράνε. Η Σάγκα νιώθει ότι κάτι δεν πάει καλά με τον γιο της, ενώ όλοι γύρω της επιμένουν να την καθησυχάζουν: είναι η κούραση, οι ορμόνες, η καινούργια κατάσταση.
Περισσότερα δεν αξίζει να ξέρετε από πριν, και ειλικρινά δεν σκοπεύω να αποκαλύψω τίποτε άλλο. Η δύναμη της ταινίας βρίσκεται στον τρόπο που αυτή η βασική ιδέα σκοτεινιάζει στρώση στρώση. Ο γάμος γίνεται κομμάτια, ο Τζον προσπαθεί απεγνωσμένα να κρατήσει την οικογένεια ενωμένη και η Σάγκα μένει όλο και πιο μόνη με την υποψία της. Τη φρικτή αλήθεια για το νεογέννητο τη διαισθάνεται μόνο εκείνη, και ο θεατής βρίσκεται στο ίδιο βασανιστικό δίλημμα: να πιστέψει εκείνη ή όλους τους άλλους;
Η Hanna Bergholm ξανασκαλίζει την οικογενειακή φωλιά
Όποιος έχει δει την προηγούμενη μεγάλου μήκους ταινία της Bergholm, το Pahanhautoja, ένα φινλανδικό body horror που τράβηξε σοβαρή διεθνή προσοχή, ξέρει ακριβώς τι να περιμένει. Η σκηνοθέτρια λατρεύει την παστέλ, βιτρινάτη επιφάνεια της οικογένειας, και λατρεύει ακόμη περισσότερο τη στιγμή που από κάτω της ξεπροβάλλει κάτι γλοιώδες, παλλόμενο, ενστικτώδες. Το Yön lapsi είναι η λογική συνέχεια αυτής της ιδέας: εκεί πήρε σάρκα η ένταση ανάμεσα σε μια έφηβη και τη μητέρα της, εδώ η ίδια η μητρότητα.
Ένα από τα μεγαλύτερα προσόντα της Bergholm είναι ότι δεν βιάζεται. Τα 92 λεπτά είναι σφιχτά δεμένα, όμως η ταινία δεν τρέχει προς το επόμενο σοκ. Αφήνει τη σιωπή, τα σκοτεινά δέντρα και τους τοίχους του σπιτιού να κάνουν τη δουλειά τους. Κι όταν χτυπάει, χτυπάει στ' αλήθεια. Δεν είναι από εκείνα τα θρίλερ όπου η μουσική σε προειδοποιεί ότι έρχεται το «μπου». Είναι από εκείνα όπου, μετά από ένα μακρύ, ήρεμο πλάνο, πιάνεις τον εαυτό σου να κρατάει την ανάσα του χωρίς να ξέρει ακριβώς γιατί.
Αυτοί που κουβαλούν τον τρόμο στους ώμους τους
Το καστ είναι ένα ενδιαφέρον μείγμα. Από τη μία, η φινλανδική ομάδα: η Seidi Haarla, η Pamela Tola και η Pirkko Saisio, πρόσωπο που δεν μπορείς να προσπεράσεις στη φινλανδική κουλτούρα. Από την άλλη, οι Βρετανοί: η Rebecca Lacey, ο John Thomson και φυσικά ο Rupert Grint, που οι περισσότεροι τον έχουν ακόμη στο μυαλό τους ως Ρον Ουέσλι, αν και τα τελευταία χρόνια διαλέγει ιδιαίτερα τολμηρούς, σκοτεινούς ρόλους. Όποιος τον είδε στη σειρά Servant του M. Night Shyamalan ξέρει ότι στους τεταμένους, ασφυκτικούς εφιάλτες γύρω από ένα μωρό κινείται σαν στο σπίτι του.
Η ταινία όμως στηρίζεται ξεκάθαρα στην ψυχική κατάσταση της μητέρας, και η κεντρική ερμηνεία είναι αυτή που κρίνει αν το σύνολο λειτουργεί. Ευτυχώς λειτουργεί. Το παίξιμο είναι συγκρατημένο, εκνευριστικά αληθινό, και μεταδίδει ακριβώς εκείνη την αβεβαιότητα που κρατάει ζωντανή την ταινία: πιστεύουμε τη Σάγκα και ταυτόχρονα ανησυχούμε γι' αυτήν. Οι δεύτεροι ρόλοι, που καθησυχάζουν, αδιαφορούν, δικαιολογούνται, είναι εξίσου τρομακτικοί με την ίδια την απειλή, γιατί η συμπεριφορά τους είναι οικεία. Όλοι ξέρουμε κάποιον που μιλάει έτσι σε μια εξαντλημένη, τρομαγμένη νέα μητέρα.
Τι πετυχαίνει πραγματικά
- Η τόλμη του θέματος. Για τη σκοτεινή πλευρά της περιόδου μετά τον τοκετό το σινεμά σπάνια μιλά τόσο ανοιχτά. Η ταινία δεν κάνει κήρυγμα, είναι όμως σαφές ότι η σιωπή και η υποβάθμιση είναι εξίσου τοξικές με οποιαδήποτε υπερφυσική δύναμη.
- Ο τόπος. Το φινλανδικό δάσος εδώ δεν είναι σκηνικό αλλά χαρακτήρας. Πανέμορφο, απέραντο και εντελώς αδιάφορο. Δεν έχεις πού να τρέξεις, δεν έχεις ποιον να πάρεις τηλέφωνο, και αυτή η απομόνωση βαραίνει κάθε σκηνή.
- Η διάλυση του γάμου. Οι πιο σκληρές σκηνές συχνά δεν είναι τα στοιχεία τρόμου αλλά δύο ενήλικες που καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον όλο και λιγότερο. Η απεγνωσμένη προσκόλληση του Τζον στην ενότητα της οικογένειας πονάει κάποιες φορές περισσότερο από οποιοδήποτε σοκαριστικό πλάνο.
- Η μείξη ειδών. Το δράμα και ο τρόμος εδώ πραγματικά δένουν, δεν κυλούν απλώς παράλληλα. Αυτό κάνει την ταινία κάτι παραπάνω από ένα έξυπνο τρομακτικό παιχνίδι.
Πού τρίζει ο μηχανισμός
Δεν είναι όλα τέλεια. Όποιος περιμένει κλασικό, γρήγορο θρίλερ με πολλά απότομα «τινάγματα» μπορεί εύκολα να χάσει την υπομονή του στο πρώτο μισό. Ο ρυθμός της Bergholm είναι συνειδητά αργός, και υπάρχουν στιγμές που το χτίσιμο της ατμόσφαιρας μοιάζει περισσότερο με επιτόπιο βηματισμό. Και η μεταφορά είναι αρκετά διάφανη: όποιος έχει διαβάσει ή δει ποτέ ιστορία τρόμου για τη μητρότητα, θα καταλάβει γρήγορα πού πάει η σκέψη. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, αλλά η δύναμη της έκπληξης μικραίνει.
Ο άλλος κίνδυνος είναι η υπερβολική δυσφορία. Η Bergholm δεν φοβάται τα σωματικά, αηδιαστικά, σπλαχνικά στοιχεία, και για κάποιους αυτό θα σπρώξει την ταινία σε μια περιοχή όπου κυριαρχεί πια η αηδία κι όχι ο φόβος. Θέμα γούστου, αλλά καλύτερα να το ξέρετε από πριν. Κι αν κάποιος έγινε πρόσφατα γονιός ή περιμένει μωρό, ας το σκεφτεί δύο φορές αν θέλει να το δει τώρα.
Η εγγονή της Ρόζμαρι ανάμεσα στα έλατα
Το Yön lapsi ανήκει σε μια μακρά και σεβαστή παράδοση. Από το κλασικό έργο του Πολάνσκι ξέρουμε ότι η μητρότητα, η εγκυμοσύνη και το παιδί είναι από τα πιο γόνιμα εδάφη του τρόμου, γιατί αγγίζουν τους πιο βαθιούς, αρχέγονους φόβους μας. Το The Babadook έφτασε ως τον εφιάλτη τη σχέση του πένθους με μια εξαντλημένη μητέρα, το Hereditary το οικογενειακό τραύμα. Η ταινία της Bergholm ταιριάζει άνετα σε αυτή τη σειρά, όμως η σκανδιναβική ψυχρότητα, η ασφυκτική εγγύτητα της φύσης και το χαρακτηριστικό, ελαφρώς γκροτέσκο βλέμμα της σκηνοθέτριας της δίνουν δικό της πρόσωπο.
Η συνύπαρξη αγγλόφωνων και Φινλανδών ηθοποιών προσθέτει επιπλέον ένα στρώμα: η Σάγκα γυρίζει σπίτι της, ο Τζον είναι ξένος σε αυτόν τον κόσμο, και αυτή η πολιτισμική απόσταση τρυπώνει κι εκείνη στις ρωγμές του γάμου. Δεν είναι κάποιο φωναχτό μήνυμα, περισσότερο μια λεπτή, διαρκής τριβή στο φόντο.
Σε ποιους το προτείνουμε;
- Είναι για σένα αν: Για όσους αγαπούν τον αργά χτισμένο ψυχολογικό τρόμο και αντέχουν μια ταινία που δεν τους αφήνει ήσυχους ούτε μετά τους τίτλους τέλους. Για τους φανατικούς του Pahanhautoja, υποχρεωτικό.
- Καλύτερα να το προσπεράσεις αν: Για όσους θέλουν γρήγορο ρυθμό και απότομα τρομάγματα ή δεν αντέχουν τον σωματικό, σπλαχνικό τρόμο. Ούτε για πρόσφατους γονείς και εγκύους είναι απαραίτητα η κατάλληλη στιγμή.
Αν σου αρέσει, δες επίσης: Το μωρό της Ρόζμαρι (1968), The Babadook (2014), Hereditary (2018), Η προφητεία (1976)
Συχνές ερωτήσεις
Τι πραγματεύεται το Yön lapsi;
Η Σάγκα και ο Βρετανός σύζυγός της, ο Τζον, μετακομίζουν στο πατρικό της, βαθιά μέσα στα φινλανδικά δάση. Μετά τη γέννηση του παιδιού τους, η Σάγκα πείθεται όλο και περισσότερο ότι κάτι δεν πάει καλά με τον γιο της, ενώ ο γάμος τους διαλύεται.
Πόση είναι η διάρκεια του Yön lapsi;
Η ταινία διαρκεί 92 λεπτά.
Ποιος σκηνοθέτησε το Yön lapsi;
Την ταινία σκηνοθέτησε η Φινλανδή Hanna Bergholm.
Ποιοι παίζουν στο Yön lapsi;
Στους βασικούς ρόλους εμφανίζονται οι Seidi Haarla, Rupert Grint, Pamela Tola, Pirkko Saisio, Rebecca Lacey και John Thomson.
Θα χωνόσουν μαζί του σε μια σκοτεινή φινλανδική νύχτα;
Το Yön lapsi δεν είναι ταινία για ποπ κορν και ουρλιαχτά με την παρέα. Είναι από εκείνες μετά τις οποίες βγαίνεις σιωπηλός από την αίθουσα και για μέρες σου έρχεται στο μυαλό μια εικόνα, μια φράση. Η Hanna Bergholm αποδεικνύει ξανά ότι η οικογενειακή φωλιά είναι ένα από τα πιο τρομακτικά σκηνικά του είδους, και ότι το χειρότερο τέρας είναι μερικές φορές αυτό για το οποίο κανείς δεν θέλει να μιλήσει. Δεν είναι άψογη, κάπου είναι πολύ αργή, κάπου πολύ προβλέψιμη, είναι όμως τολμηρή, προσωπική και ασφυκτικά αποτελεσματική. Αν αντέχεις τέτοια πράγματα, πήγαινε, και πάρε μαζί σου κάποιον με τον οποίο θα μπορείς να τα πεις μετά. Θα τον χρειαστείς.