Up recensie: het ballonwonder van Pixar dat in tien minuten je hart breekt
Er is dat moment aan het begin van Up waarop volwassen mensen in een tekenfilm naar hun zakdoek grijpen, en zich daar niet eens voor schamen. De film van Pete Docter gaat over een eenzame weduwnaar van 78 die letterlijk zijn huis optilt en ermee wegvliegt. Dat uitgangspunt is zo gek dat alleen Pixar het zo serieus durfde te nemen, en juist daardoor is de film onvergetelijk geworden.
Up is een van de absolute hoogtepunten van Pixar: grappig, avontuurlijk en zo eerlijk over rouw en gemiste dromen als maar weinig live-actionfilms zijn.
Filmgegevens
| Première in Nederland | 7.10.2009 |
|---|---|
| Regie | Pete Docter |
| Cast | Ed Asner, Christopher Plummer, Jordan Nagai, Bob Peterson, Delroy Lindo, Jerome Ranft |
| Genre | Animatiefilms, Komedies, Familiefilms, Avonturenfilms |
| Speelduur | 96 min |
| Leeftijdsclassificatie | 6 |
| Land | Amerikaanse films |
Een huis, duizenden ballonnen en een vergeten droom
Carl Fredricksen is 78 en leeft sinds de dood van zijn vrouw teruggetrokken en alleen. Een bedrijf heeft alle grond rond zijn oude huis al opgekocht en heeft natuurlijk ook zijn eigen huis op het oog. Maar Carl kan er geen afstand van doen: de muren hangen vol herinneringen, waaronder een foto waarbij hij en zijn vrouw droomden van een reis naar de grootste waterval ter wereld. Van die reis is nooit iets gekomen.
Dan volgt de wending die ook op de filmposter staat. Carl gebruikt zijn ervaring als voormalig ballonverkoper, blaast in één nacht genoeg ballonnen op en stijgt de volgende ochtend, vlak voordat hij naar een bejaardenhuis moet, gewoon met zijn huis op naar de hemel. Op naar Zuid-Amerika. Het enige probleem: er zit een verstekeling in huis. Een jongetje dat op het verkeerde moment op de verkeerde plek was, of juist op het goede moment op de goede plek. Het is maar hoe je het bekijkt.
Meer verklap ik niet, want een van de grote pleziertjes van Up is dat de film je steeds weer verrast. Wat begint als de vlucht van een chagrijnige opa, groeit uit tot een avonturenfilm die je als kind heel anders raakt dan als volwassene.
Die eerste tien minuten waar iedereen over praat
Ik ga de details niet verklappen, maar dit moet gezegd: het begin van deze film is een van de dapperste zetten uit de moderne animatie. Pixar opent een familiekomedie met een proloog die eerder in een volwassen drama thuishoort. Bijna zonder woorden, alleen met beelden en muziek, vertelt de film iets wat veel films in twee uur nog niet zo helder weten te zeggen.
Dankzij die durf is Carl geen grappig oud mannetje om om te lachen, maar een mens die je begrijpt. Achter elk gemopper en elk koppig gebaar zit iets wat we zelf ook meedragen. Vanaf dat moment is het vliegende huis geen grap meer, maar rouw, koppigheid en hoop tegelijk. Je ziet niet vaak een tekenfilm waarin een tros ballonnen zoveel betekent.
Stemmen die de personages tot leven wekken
Ed Asner is als Carl Fredricksen een schot in de roos. Zijn stem is krakerig en nors, maar ergens diep vanbinnen zit een warmte, en precies dat heb je nodig om Carl niet onsympathiek te laten worden. Je voelt de hele tijd dat deze brompot ooit enorm veel liefde in zich had.
Jordan Nagai is als Russell het perfecte tegenwicht: enthousiast, kletserig en een tikje irritant, zoals een echt kind ook is. De wisselwerking tussen de knorrige oude man en het eindeloos optimistische joch is de motor van de film. Christopher Plummer, door velen gekend van The Sound of Music, geeft als stem van Charles Muntz extra gewicht aan het verhaal, maar over hem zwijg ik liever om niets te verklappen.
Een extra compliment voor Bob Peterson, die zowel Dug als Alpha zijn stem geeft en van allebei een onvergetelijk figuur maakt. Delroy Lindo als Beta en Jerome Ranft als Gamma kleuren het gezelschap verder in, en John Ratzenberger, de vaste geluksbrenger van Pixar, duikt ook nu weer op in een kleine rol als bouwopzichter Tom.
Pete Docter, de regisseur die harten breekt
Pete Docter liet met Monsters, Inc. al zien dat hij voor kinderen kan vertellen op een manier die ook volwassenen ontroert. Met Up tilt hij dat talent naar een hoger niveau. Docter is niet bang voor trage, stille momenten en, nog belangrijker, hij vertrouwt zijn publiek. Hij legt niets te veel uit en duwt geen enkel gevoel door je strot. Hij laat de beelden gewoon hun werk doen.
Ook het ritme is meesterlijk. De film duurt 96 minuten en daarin passen drama, slapstick, avontuurlijke spanning en een flinke dosis absurde humor. Toch voelt het nergens overvol, omdat elke grap en elke actiescène ergens aansluit bij Carls emotionele reis. Dat is precies wat zwakkere animatiefilms nooit leren: spektakel is pas iets waard als je onderweg met iemand meeleeft.
Kleuren, ballonnen en een melodie die je niet loslaat
Visueel is Up een speels prentenboek. De hoekige en ronde vormen van de personages zijn bijna karakterbeschrijvingen: Carls blokvormige hoofd zegt alles over zijn koppigheid. Het huis dat onder een bonte wolk van ballonnen zweeft, is een van de meest iconische beelden die een animatiefilm ons ooit heeft gegeven, en ook het Zuid-Amerikaanse landschap ziet er schitterend uit.
De muziek verdient eigenlijk een eigen hoofdstuk. Het hoofdthema is een eenvoudige walsmelodie die eerst lieflijk klinkt en daarna, telkens als ze terugkomt, pijnlijker en mooier wordt. De montage aan het begin staat of valt grotendeels met die muziek, en ze staat als een huis. Neurie je het een week later nog steeds? Niet verbaasd zijn.
Waar gaat de ballon een beetje wiebelen?
Als ik wil muggenziften, en dat wil ik een klein beetje, dan zou ik zeggen dat de tweede helft op sommige momenten meer een traditionele avonturenfilm is dan je na de opening zou verwachten. De geweldige emotionele diepgang waarmee Up begint, maakt soms plaats voor achtervolgingen en slapstick. Voor kinderen is dat perfect, maar een volwassen kijker mist af en toe misschien de stille betovering waarmee de film hem in zijn greep kreeg.
Maar dat is echt een kleinigheid. Ook in de drukkere stukken weet Up waar hij naartoe wil, en het hart zit de hele film op de goede plek.
Voor wie raden we hem aan?
- Iets voor jou als: Voor iedereen die van Pixar-films houdt, van hartverwarmende familiefilms of gewoon van een goed avontuur. Vooral aan te raden om samen met opa en oma te kijken, met meerdere generaties op de bank.
- Sla hem liever over als: Voor wie van een animatiefilm alleen luchtige, zorgeloze grappen verwacht en niet zit te wachten op een tekenfilm die ook over rouw en gemiste dromen gaat.
Vind je dit leuk, bekijk dan ook: Monsters, Inc. (2001), WALL·E (2008), Toy Story 3 (2010), Inside Out (2015), Coco (2017)
Veelgestelde vragen
Waar gaat Up over?
De 78-jarige weduwnaar Carl Fredricksen laat in één nacht zijn huis met ballonnen opstijgen en vertrekt naar Zuid-Amerika om de droom waar te maken die hij met zijn vrouw deelde: de grootste waterval ter wereld. Onderweg krijgt hij gezelschap van een jongetje dat als verstekeling meereist.
Wanneer kwam Up uit in Nederland?
Up ging in Nederland op 7 oktober 2009 in première.
Hoe lang duurt Up?
Up heeft een speelduur van 96 minuten.
Wie regisseerde Up?
De film is geregisseerd door Pete Docter.
Wie spreken de stemmen in van de originele versie van Up?
Carl Fredricksen wordt ingesproken door Ed Asner, Charles Muntz door Christopher Plummer, Russell door Jordan Nagai en Dug en Alpha door Bob Peterson.
Wat is de originele titel van Up?
De originele titel is ook Up. Het is een Amerikaanse animatiekomedie en familieavonturenfilm.
Stap jij nog een keer in het huis van Carl?
Heb je de film ooit gezien, dan weet je het antwoord al: ja, en je gaat weer ontroerd raken. Is hij je op de een of andere manier ontgaan, stel het dan niet langer uit. Up is zo'n zeldzame animatiefilm die kinderen een prachtig avontuur geeft en volwassenen een stille, pijnlijk mooie herinnering dat je dromen niet op de plank moet laten liggen. Leg de zakdoeken klaar en laat je meevoeren door de ballonnen.