The Irishman recensie: Scorseses afscheidsbrief van drie en een half uur aan de gangsterfilm
In elke gangsterfilm komt een moment waarop niet het schieten meer interessant is, maar de stilte erna. The Irishman gaat volledig over die stilte. Martin Scorsese laat in 209 minuten zien wat er overblijft van een man die zijn hele leven voor anderen de trekker overhaalde. Traag, bitter, soms een geduldsproef, en juist daarom onvergetelijk.
The Irishman is niet de meest vermakelijke Scorsese-film, maar misschien wel de wijste: de laatste, aangrijpende afrekening van een heel genre.
Filmgegevens
| Première in Nederland | 14.11.2019 |
|---|---|
| Regie | Martin Scorsese |
| Cast | Robert De Niro, Al Pacino, Joe Pesci, Harvey Keitel, Ray Romano, Bobby Cannavale |
| Genre | Misdaadfilms, Drama's, Historische films |
| Speelduur | 209 min |
| Land | Amerikaanse films |
Een veteraan die huizen schildert
De hoofdpersoon is Frank Sheeran, een veteraan uit de Tweede Wereldoorlog die na de oorlog in dienst treedt van de georganiseerde misdaad in Amerika. Klusjesman, huurmoordenaar, een betrouwbare kracht: precies het soort man dat de beruchtste figuren van de twintigste eeuw graag in de buurt houden. Door zijn ogen zien we hoe maffia, vakbonden en grote politiek met elkaar vergroeien, en hoe dat alles uitmondt in een van de grootste onopgeloste raadsels uit de Amerikaanse geschiedenis: de verdwijning van de legendarische vakbondsleider Jimmy Hoffa.
Wie de echte geschiedenis kent, weet dat het lot van Hoffa tot op de dag van vandaag een open vraag is. Scorsese maakt van dat raadsel alleen geen misdaadthriller, en een speurtocht is het evenmin. Het is eerder een kroniek: een bekentenis die zich langzaam over decennia uitstrekt, waarin de vraag niet is wat er gebeurde, maar tegen welke prijs.
Spoilers laat ik achterwege, maar zoveel kan ik wel zeggen: wie een opgefokte maffiaknaller verwacht, zit hier verkeerd. Deze film herinnert, weegt af en heeft zelden haast.
De laatste reünie van de legendes
Laten we met het voor de hand liggende beginnen: Robert De Niro, Al Pacino en Joe Pesci samen in één film, onder regie van Scorsese. Had iemand dat tien jaar eerder in een filmcafé geroepen, dan was hij uitgelachen. En toch is het gebeurd.
De Niro is als Frank Sheeran ingetogener dan ooit. Dit is niet het explosieve personage uit Taxi Driver, maar een man die altijd op de achtergrond blijft en pas in actie komt als hem dat wordt opgedragen. Die passiviteit is de kern van de film, en De Niro draagt haar perfect. Zijn blik zegt vaak meer dan welke dialoog ook.
Al Pacino is als Jimmy Hoffa de motor van de film. Luid, ijdel, grappig, koppig, in een oogwenk balancerend tussen het belachelijke en het tragische. Pacino schreeuwt hier eindelijk weer met een reden, en elke scène van hem pompt energie in de film.
De grootste verrassing is toch Joe Pesci als Russell Bufalino. Wie hem kent uit Goodfellas of Casino, verwacht een tijdbom. In plaats daarvan krijgen we een zachte, bijna vaderlijke figuur wiens kalmte duizend keer angstaanjagender is dan welke woedeuitbarsting ook. Wat mij betreft een van de beste rollen uit Pesci's carrière.
Ook de bijrollen zijn sterk: Harvey Keitel als Angelo Bruno, Ray Romano als Bill Bufalino, Bobby Cannavale als Skinny Razor en Stephen Graham die als Anthony 'Tony Pro' Provenzano een onvergetelijke kleur toevoegt. Anna Paquin speelt de volwassen Peggy Sheeran. Haar rol is karig aan tekst, maar haar aanwezigheid en haar blik vormen de morele spiegel van de film.
Scorsese bewondert de gangsters niet meer
Het oeuvre van Martin Scorsese zit vol gangsters, en laten we eerlijk zijn: vroeger waren die films een beetje verliefd op hun onderwerp. De energie van Goodfellas, het geld, de macht, de glamour; het was allemaal aantrekkelijk, ook al volgde aan het eind de val.
The Irishman is daarentegen een ouderdomsfilm, in de beste betekenis van het woord. Scorsese toont hier geen glans meer, maar gevolgen. Het geweld is snel, lelijk en bijna bureaucratisch. De dood is geen dramatisch hoogtepunt, maar gewoon het volgende punt op de lijst. Die kilte verrast eerst, wordt daarna steeds benauwender, en dat is precies de bedoeling.
De regie is zelfverzekerd en neemt de tijd. Scorsese schuwt lange scènes, stiltes en ogenschijnlijk onbelangrijke gesprekken niet. Wie geduld heeft, haalt juist uit die momenten het meest.
Wat werkt, en wat op de proef stelt
Wat volgens mij uitstekend werkt:
- Het samenspel: je ziet zelden zoveel legendes zo gedisciplineerd en zo op elkaar afgestemd spelen.
- De toon: de film wordt geleidelijk donkerder, en het laatste deel komt emotioneel hard aan.
- De humor: er valt verrassend veel te lachen, vooral in de scènes met Pacino en de bijrollen. Wrange, droge humor, maar het werkt.
- De historische achtergrond: de verstrengeling van maffia en politiek is spannend en geloofwaardig in beeld gebracht.
En wat je op de proef kan stellen:
- De lengte: 209 minuten, dus bijna drie en een half uur. Dat valt niet mooier te maken. Het eerste uur is trager, en sommige scènes hadden best korter gekund.
- De digitale verjonging: de acteurs spelen hun personages over meerdere levensfases, en de jongere versies overtuigen niet altijd. Het gezicht is jong, maar de manier van bewegen verraadt vaak de leeftijd. Na een tijdje stoorde het mij niet meer, maar in het begin haalde het me uit de film.
- Het tempo: wie de vaart van Goodfellas verwacht, komt bedrogen uit. Dit is een andere film, met een andere sfeer.
De prijs van de zonde, die niemand voor je betaalt
Het echte onderwerp van The Irishman is voor mij niet de maffia, en ook niet de verdwijning van Hoffa. Het is eenzaamheid. Wat er wordt van een man die een leven lang bevelen opvolgde, trouw bleef aan de verkeerde mensen en onderweg degenen kwijtraakte die er echt toe hadden gedaan.
Daarom is ook het personage Peggy zo belangrijk. De blik van zijn dochter volgt Frank zijn hele leven en oordeelt, ook als ze geen woord zegt. Weinig gangsterfilms durven zo eerlijk onder ogen te zien welke leegte een wereld van loyaliteit en geweld achterlaat.
Het laatste deel is stil, pijnlijk en heel menselijk. Meer zeg ik er niet over, maar volgens mij is dit het sterkste deel van de film, en achteraf geeft het ook de tragere minuten hun betekenis.
Voor wie raden we hem aan?
- Iets voor jou als: Voor wie houdt van langzaam opbouwende, karaktergedreven drama's en van het werk van Scorsese, en benieuwd is naar de laatste grote dans van De Niro, Pacino en Pesci samen.
- Sla hem liever over als: Wie een vlotte, actievolle gangsterfilm verwacht of moeite heeft om drie en een half uur stil te zitten, krijgt het met deze film zwaar.
Vind je dit leuk, bekijk dan ook: Goodfellas (1990), Casino (1995), The Godfather (1972), Once Upon a Time in America (1984), The Departed (2006)
Veelgestelde vragen
Waar gaat The Irishman over?
De film toont de maffiawereld van het naoorlogse Amerika door de ogen van Frank Sheeran, een veteraan uit de Tweede Wereldoorlog die klusjesman en huurmoordenaar werd voor de georganiseerde misdaad, en draait om de mysterieuze verdwijning van vakbondsleider Jimmy Hoffa.
Hoe lang duurt The Irishman?
De film duurt 209 minuten, dus bijna drie en een half uur.
Wanneer kwam The Irishman uit in Nederland?
The Irishman ging in Nederland in première op 14 november 2019.
Wie regisseerde The Irishman?
De film is geregisseerd door Martin Scorsese.
Wie spelen er in The Irishman?
De hoofdrollen zijn voor Robert De Niro (Frank Sheeran), Al Pacino (Jimmy Hoffa) en Joe Pesci (Russell Bufalino). Daarnaast spelen onder anderen Harvey Keitel, Ray Romano, Bobby Cannavale, Anna Paquin en Stephen Graham mee.
Is The Irishman een hele avond van je tijd waard?
Ja, maar alleen als je die avond er ook echt voor vrijmaakt. The Irishman kijk je niet met een half oog en je telefoon in de hand, want dan zie je alleen een lange, trage maffiafilm. Ga je er echter voor zitten, zet je alles uit en laat je Scorsese in zijn eigen tempo vertellen, dan krijg je een film die dagenlang in je hoofd blijft hangen.
Het is niet de meest vermakelijke gangsterfilm die ik ooit heb gezien, maar wel een van de eerlijkste. Een regisseur en drie acteerreuzen kijken samen terug op het genre dat ze ooit zelf legendarisch maakten, en wat ze zien bevalt ze niet. Dat maakt The Irishman bijzonder: de film viert niets, hij rekent af. Wat mij betreft verplichte kost voor iedereen die serieus van film houdt.