Léon recensie: de huurmoordenaar, het meisje en een van de gekste schurken uit de filmgeschiedenis
Sommige films worden oud, andere weigeren dat gewoon. Léon, dat op 23 februari 1995 in de Nederlandse bioscopen verscheen, hoort al ruim dertig jaar bij die tweede groep. Het is een hard, donker en toch vreemd teder sprookje over een man die niets heeft en toch iets vindt waarvoor het de moeite waard is om te leven. De film van Luc Besson komt vandaag nog steeds aan als een goed gemikt schot.
Een harde, melancholische en prachtig geregisseerde misdaadfilm met drie hoofdpersonages die je stuk voor stuk niet meer vergeet.
Filmgegevens
| Première in Nederland | 23.2.1995 |
|---|---|
| Regie | Luc Besson |
| Cast | Jean Reno, Natalie Portman, Gary Oldman, Danny Aiello, Peter Appel, Michael Badalucco |
| Genre | Misdaadfilms, Drama's, Actiefilms |
| Speelduur | 110 min |
| Leeftijdsclassificatie | 16 |
| Land | Franse films |
Een eenzame huurmoordenaar en het meisje van hiernaast
Het uitgangspunt is eenvoudig, bijna als in een sprookje. Léon woont in New York, alleen en teruggetrokken, en verdient zijn brood door mensen tegen betaling te doden. Om hem heen is niets te vinden van wat bij een normaal leven hoort, en hij lijkt het ook niet te missen. Dan wordt het gezin van hiernaast afgeslacht door rechercheur Stansfield, een agent die wreder is dan welke gangster ook. De enige overlevende is de twaalfjarige Mathilda, die bij Léon aanklopt voor onderdak.
Vanaf dat moment trekt de film twee kanten tegelijk op. Aan de ene kant is het een gespannen misdaadfilm waarin de schaduw van Stansfield steeds dichterbij komt en je weet dat ze de kleine getuige niet met rust zullen laten. Aan de andere kant is het een verrassend stil, bijna intiem kamerstuk over hoe de gevoelloze huurmoordenaar langzaam voor het meisje gaat zorgen alsof ze zijn eigen kind is. Meer hoef je vooraf niet te weten. De kracht van de film zit in de manier waarop die twee lijnen in elkaar grijpen en hoe de inzet met elke scène groter wordt.
Jean Reno, die met weinig woorden alles zegt
De Léon van Jean Reno is een van de beste voorbeelden van hoeveel een personage kan vertellen terwijl hij nauwelijks praat. Reno speelt hem als een grote, roerloze man van wie je meteen voelt dat hij levensgevaarlijk is, en die tegelijk bijna kinderlijk onhandig is in alles wat niet met zijn werk te maken heeft. Die tegenstelling vormt het hart van de film.
Het knapste is dat Reno nooit probeert Léon sympathiek te maken. Hij knipoogt niet naar het publiek en verontschuldigt zich nergens voor. Hij laat de kijker zelf ontdekken wat er in deze uitgeholde man schuilgaat. Tegen de tijd dat je merkt dat je je zorgen om hem maakt, is het al te laat: de film heeft je te pakken.
Natalie Portman: een debuut om nooit te vergeten
Natalie Portman was toen nog een kind, en als Mathilda Lando levert ze een prestatie waar de meeste volwassen acteurs jaloers op zouden zijn. Mathilda is niet het soort filmkind dat alleen huilt en wacht tot ze gered wordt. Ze is boos, slim, beschadigd, soms onvoorspelbaar, en ze weet precies wat ze wil: wraak. Portman maakt dat allemaal geloofwaardig, en belangrijker nog, je voelt de hele tijd het meisje erachter, dat in één middag haar leven kwijtraakte.
De band tussen Léon en Mathilda is ook het gevoeligste punt van de film. Besson begeeft zich af en toe op terrein waar de kijker van nu ongemakkelijk van wordt, en het zou niet eerlijk zijn om dat te verzwijgen. Toch draait hun relatie in de kern om zorg, om twee verloren mensen die zich aan elkaar vastklampen, en de fijngevoeligheid van de acteurs tilt de film over de lastige momenten heen.
Gary Oldman, de schurk die de show steelt
Als je Léon om maar één reden zou kijken, dan is het Gary Oldman. Norman Stansfield is een van de meest memorabele schurken uit de filmgeschiedenis, niet omdat hij luid is, maar omdat hij volkomen onvoorspelbaar is. Het ene moment glimlacht Oldman bijna slaperig en joviaal, het volgende slaat hij om in zulk geweld dat je als kijker achteruitdeinst. Een agent voor wie zijn penning geen bescherming betekent, maar vrijbrief voor alles.
Met de ogen van nu lijkt Oldmans spel misschien overdreven, maar dat is precies wat hier nodig is. Léon is stil en ingehouden, Stansfield luidruchtig en losgeslagen, en dat contrast vormt de ruggengraat van de spanning. Wanneer de rechercheur zich opmaakt om met een groots opgezette arrestatieteam-actie de flat van Léon te bestormen, is het duidelijk dat hier twee totaal verschillende soorten professionals tegenover elkaar staan.
In de bijrollen verdient ook Danny Aiello als Old Tony een vermelding. In een handvol scènes laat hij precies zien in welke wereld Léon werkt, een wereld waarin vertrouwen altijd in handelswaar wordt uitgedrukt.
Het New York van Luc Besson: Europese blik, Amerikaanse straat
Luc Besson draaide als Franse regisseur een misdaadverhaal in New York, en die blik van buitenaf is een van de geheime wapens van de film. Léon ziet er niet uit als een doorsnee Amerikaanse actiefilm. Hij is trager, beschouwender, geeft de personages veel meer ruimte en explodeert alleen wanneer het echt moet. Maar als hij explodeert, dan ook flink.
De actiescènes zijn precies en helder, en het werk van Léon wordt bijna als choreografie in beeld gebracht. Besson voelt aan dat vakmanschap op zich al spectaculair is en dat je daar niet alles voor hoeft op te blazen. Ondertussen blijft de sfeer de hele film door melancholisch: de vervallen flats, de krappe gangen en het gevoel van eenzaamheid doordringen alles. Dit is geen heldhaftige actiefilm, maar een droevig sprookje waarin toevallig ook wapens voorkomen.
Waar de film hapert
Het zou niet eerlijk zijn om te doen alsof Léon foutloos is. Het scenario leunt hier en daar zwaar op genreclichés, het geraamte van het verhaal is voorspelbaar, en wie al een paar huurmoordenaarsfilms heeft gezien, voelt ongeveer aan waar het naartoe gaat. De film drijft dan ook niet op verrassingen, maar op emotie.
Het andere punt zijn een paar momenten in de relatie tussen Léon en Mathilda, waar ik hierboven al over schreef. Ze maken de film niet kapot, maar tegenwoordig kun je er moeilijker zonder commentaar aan voorbijgaan, en juist daarom vinden veel mensen het werk omstreden. Wat mij betreft blijft de film sterk, maar het is terecht als dit voor iemand de ervaring overschaduwt.
- Wat werkt: de drie hoofdrolspelers, de sfeer, de spanning en de emotionele inzet.
- Wat minder werkt: het voorspelbare verhaalskelet en een paar gevoelige scènes.
Voor wie raden we hem aan?
- Iets voor jou als: Voor wie houdt van donkere misdaadfilms waarin de personages centraal staan, waar achter de actie echte emotie zit, en voor wie drie acteurs in topvorm wil zien.
- Sla hem liever over als: Voor wie moeite heeft met rauw geweld of zich ongemakkelijk voelt bij de soms gevoelige manier waarop de band tussen een volwassene en een kind wordt getoond. En ook niet voor wie op zoek is naar een vlotte, luchtige actiefilm.
Vind je dit leuk, bekijk dan ook: Nikita (1990), Taxi Driver (1976), Gloria (1980), Drive (2011), Logan (2017)
Veelgestelde vragen
Waar gaat Léon over?
Over Léon, een eenzame huurmoordenaar in New York, bij wie de twaalfjarige buurmeisje Mathilda haar toevlucht zoekt nadat haar gezin is afgeslacht door rechercheur Stansfield. Léon gaat voor het meisje zorgen, terwijl Stansfield de kleine getuige op het spoor komt.
Hoe lang duurt Léon?
De film duurt 110 minuten.
Is de film geschikt om met kinderen te kijken?
Nee, dat raden we af. De film bevat gewelddadige scènes en volwassen thema's.
Wanneer ging Léon in Nederland in première?
De film kwam op 23 februari 1995 in de Nederlandse bioscopen.
Wie regisseerde Léon en wie spelen de hoofdrollen?
De film is geregisseerd door Luc Besson. De hoofdrollen worden gespeeld door Jean Reno (Léon Montana), Natalie Portman (Mathilda Lando) en Gary Oldman (Norman Stansfield).
Is het nu nog de moeite waard om Léon en Mathilda opnieuw te zien?
Ja, en als je hem nog nooit hebt gezien, dan zeker. Léon is al die decennia niet blijven hangen door een ingenieus plot, maar door drie personages die je niet meer uit je geheugen krijgt: de stille moordenaar die nooit heeft leren leven, het meisje dat veel te vroeg volwassen moest worden, en de agent die pure, onvoorspelbare vernietiging is. Besson brengt dat allemaal met zoveel gevoel samen dat je aan het eind niet de actie onthoudt, maar wat je voelde. Er zitten twijfelachtige momenten in, maar weinig misdaadfilms doen zo'n pijn en blijven zo lang bij je. Verplichte kost als je van het genre houdt.