Lone Survivor recensie: Peter Bergs oorlogsfilm in de bergen van de Hindu Kush kent geen genade
Sommige oorlogsfilms kijk je, andere onderga je, in de beste zin van het woord. Lone Survivor hoort bij de tweede soort. Peter Berg gooit je twee uur lang zo ongeveer van de rotsen af en vraagt niet of je het aankunt. Perfect is de film niet, maar wat hij in je lijf achterlaat, schud je niet zomaar van je af.
Een keihard fysieke, vakkundig gemaakte oorlogsfilm die op de berghelling onverslaanbaar is, maar met het vaderlandse pathos af en toe te ver gaat.
Filmgegevens
| Première in Nederland | 20.2.2014 |
|---|---|
| Regie | Peter Berg |
| Cast | Mark Wahlberg, Taylor Kitsch, Emile Hirsch, Ben Foster, Eric Bana, Ali Suliman |
| Genre | Oorlogsfilms, Actiefilms, Drama's |
| Speelduur | 121 min |
| Leeftijdsclassificatie | 16 |
| Land | Amerikaanse films |
Vier mannen, één berg en een plan dat geen plan blijft
Het uitgangspunt is simpel, en juist daardoor werkt het. Op 28 juni 2005 worden vier leden van de Navy SEALs op een geheime en gevaarlijke missie gestuurd naar de Hindu Kush in Afghanistan. De operatie heet Red Wings en het doel is het uitschakelen van hooggeplaatste Taliban-leiders. Op papier een snelle, schone klus. In werkelijkheid loopt het volledig mis: het team wordt aangevallen door vijandelijke troepen en de vier soldaten staan al snel helemaal alleen, met nauwelijks kans om het te overleven.
Meer hoef je vooraf niet te weten, en eerlijk gezegd is dat ook genoeg. De film draait niet om plotwendingen, maar om de manier waarop de gebeurtenissen op je drukken. De titel Lone Survivor zegt eigenlijk al genoeg, dus de vraag is niet wat er gebeurt, maar tegen welke prijs. Peter Berg stelt die vraag op een meedogenloze manier, en hij beantwoordt hem net zo meedogenloos.
Mark Wahlberg en zijn ploeg: geloof je in die kameraadschap?
Een film als deze staat of valt met de vraag of je gelooft dat deze mannen echt voor elkaar door het vuur gaan. Hier geloof je het. Mark Wahlberg speelt Marcus Luttrell, en dat is precies het soort rol dat hem op het lijf geschreven is: weinig woorden, veel lichaam, veel tandengeknars. Geen glansrol, maar dat hoeft ook niet.
Naast hem is Taylor Kitsch als luitenant Michael "Mike" Murphy verrassend sterk; eindelijk een rol waarin zijn rustige blik iets betekent. Emile Hirsch is als Danny Dietz het zenuwachtigste, meest menselijke lid van de groep, en Ben Foster levert als Matthew "Axe" Axelson wat hij altijd levert: een intensiteit waardoor je een beetje bang bent om naast hem te zitten. Wat mij betreft is Foster het geheime wapen van de film.
Op de achtergrond zien we Eric Bana als Erik Kristensen, die op de basis de moraal en de verantwoordelijkheid draagt, en verder Alexander Ludwig (Shane Patton) en Jerry Ferrara (Hasslert). Een aparte vermelding verdient Ali Suliman, die als Mohammad Gulab een van de belangrijkste gezichten van de film is. Over hem zeg ik bewust niets meer, maar let goed op hem.
Peter Berg regisseert niet, hij duwt
Peter Berg was altijd al de man van luide, bezwete, aardse cinema. Na Hancock en Battleship slaat hij met Lone Survivor een veel serieuzere, ingetogener richting in. Met ingetogen bedoel ik overigens niet stil. De vuurgevechten zijn hier geen gechoreografeerd ballet, maar chaotische, hectische, angstaanjagende minuten waarin je geen idee hebt waar het volgende schot vandaan komt. Net als de soldaten zelf.
Het echte wonder is het terrein. De berghelling is de derde hoofdrolspeler van de film, en Berg begrijpt dat heel goed. Er zitten scènes in waarbij je in je stoel ineenkrimpt, omdat de camera je niets bespaart: je voelt het gewicht, de stenen, de botten. Ik overdrijf niet als ik zeg dat dit tot de meest fysieke momenten uit de oorlogsfilms van de jaren 2010 behoort.
De enige echte zwakte van de regie is dat Berg soms te weinig vertrouwen heeft in wat hij gemaakt heeft. Waar stilte genoeg zou zijn, krijgt een scène toch nog een extra zetje: een beetje slow motion, een beetje muzikale aanzwelling. Ik snap waarom, maar het was niet nodig.
Geluid dat je in je maag voelt
Als er één reden is om deze film in de bioscoop (of op z'n minst op een fatsoenlijke geluidsinstallatie) te zien, dan is het het geluid. De inslagen van kogels, het gekraak van de radio, het gehijg, het gerammel van stenen: de film zet geluid heel bewust in om je klem te zetten. Vaak schrik je van wat je hoort, niet van wat je ziet.
De muziek werkt het best wanneer ze op de achtergrond blijft en een dreunende, onrustige ondergrond legt. Waar ze naar voren treedt en op je gevoel wil inspelen, voel je de bedoeling er te veel doorheen. Toch is het geluidsontwerp als geheel een van de sterkste kanten van de film, en bij mij krijgt het ook de hoogste score.
Waar het omslaat: in de schaduw van de vlag
Het moet gezegd: Lone Survivor is een heel Amerikaanse oorlogsfilm. Het vieren van kameraadschap, loyaliteit en plichtsbesef glijdt soms af naar een punt waarop je minder het gevoel hebt dat je naar mensen kijkt en meer naar een ideaal. Wie allergisch is voor vaderlandslievend pathos, zal af en toe met de ogen rollen.
Mij stoorde het minder dan ik had verwacht, want het grote middendeel van de film is zo rauw en genadeloos dat alle plechtigheid eruit geslagen wordt. Het kader merk je wel, en de personages zijn eerder archetypen dan volledig uitgewerkte mensen. Je komt nooit echt te weten wie ze waren voordat ze die berg op gingen. Volgens de film doet dat er misschien niet toe; volgens mij een beetje wel.
Goed om te weten: het gaat om een film van 121 minuten die niet voor gevoelige kijkers bedoeld is. Het geweld is niet gratuit, maar wel heel direct, en de verwondingen worden niet mooier gemaakt dan ze zijn.
Op de genreplank: waar zetten we hem neer?
Zoek je zijn plek tussen de moderne oorlogsactiefilms, dan ligt hij ergens tussen de rauwe chaos van Black Hawk Down en de zenuwslopende spanning van The Hurt Locker. Met de film van Ridley Scott deelt hij het gevoel van een eindeloos vuurgevecht (en, niet onbelangrijk, Eric Bana), met die van Kathryn Bigelow het feit dat hij je nooit een comfortabele afstand gunt.
Berg werkte later opnieuw met Mark Wahlberg samen aan Deepwater Horizon, en daar zie je hetzelfde recept: echte mensen, een catastrofale situatie, heel fysiek filmmaken. Lone Survivor is wat mij betreft het sterkste werk van dit duo, omdat er hier het minste decor is en het meeste steen en bloed.
Voor wie raden we hem aan?
- Iets voor jou als: Voor wie houdt van rauwe, fysiek slopende oorlogsfilms en er niet voor terugdeinst dat een film je van begin tot eind onder druk zet. Voor fans van Ben Foster en Taylor Kitsch verplichte kost.
- Sla hem liever over als: Heb je een zwakke maag of kun je slecht tegen Amerikaans militair pathos, sla deze dan over. Als luchtige actiefilm voor de vrijdagavond is hij volkomen ongeschikt.
Vind je dit leuk, bekijk dan ook: Black Hawk Down (2001), The Hurt Locker (2008), Hacksaw Ridge (2016), Deepwater Horizon (2016), Restrepo (2010)
Veelgestelde vragen
Waar gaat Lone Survivor over?
Op 28 juni 2005 worden vier Navy SEALs op een geheime missie gestuurd naar de Hindu Kush in Afghanistan, onder de codenaam Red Wings, om hooggeplaatste Taliban-leiders uit te schakelen. De missie loopt mis en de vier soldaten komen er alleen voor te staan.
Wanneer ging Lone Survivor in Nederland in première?
De film draaide vanaf 20 februari 2014 in de Nederlandse bioscopen.
Hoe lang duurt Lone Survivor?
De film duurt 121 minuten.
Wie regisseerde Lone Survivor en wie spelen de hoofdrollen?
De regie is van Peter Berg. In de belangrijkste rollen zie je Mark Wahlberg, Taylor Kitsch, Emile Hirsch, Ben Foster, Eric Bana, Ali Suliman, Alexander Ludwig en Jerry Ferrara.
Wat is de originele titel van Lone Survivor?
De Amerikaanse film heeft ook in Nederland zijn originele titel gehouden: Lone Survivor.
Klim je mee de berg op, of blijf je in het dal?
Klim mee. Lone Survivor is geen film die je met een goed gevoel uitzet, maar daar is hij ook niet voor gemaakt. Peter Berg brengt je zo dicht bij de strijd als een speelfilm maar kan, en de vier hoofdrolspelers, met voorop een angstaanjagend goede Ben Foster, maken de band geloofwaardig zonder welke dit alles alleen maar lawaai zou zijn. Het pathos drukt er soms zwaar op en de personages hadden dieper mogen zijn, maar voor de minuten op die berghelling is het ruimschoots de moeite waard. Bij mij een dikke 8, en een film die ik jaren later nog in mijn maag kan terugvoelen.