Λεόν: Ο Επαγγελματίας, κριτική: ο εκτελεστής, το κορίτσι και ένας από τους πιο τρελούς κακούς του σινεμά
Κάποιες ταινίες γερνούν και κάποιες απλώς αρνούνται να το κάνουν. Από τον Απρίλιο του 1995, όταν βγήκε στις ελληνικές αίθουσες, το Λεόν: Ο Επαγγελματίας ανήκει σταθερά στη δεύτερη κατηγορία. Είναι ένα σκληρό, σκοτεινό και όμως παράξενα τρυφερό παραμύθι για έναν άνθρωπο που δεν έχει τίποτα και βρίσκει ξαφνικά κάτι για το οποίο αξίζει να ζει. Η ταινία του Luc Besson χτυπάει ακόμη σαν καλά σημαδεμένη σφαίρα.
Σκληρό, μελαγχολικό, υπέροχα σκηνοθετημένο αστυνομικό δράμα, όπου κανένας από τους τρεις πρωταγωνιστές δεν σε αφήνει να τον ξεχάσεις.
Στοιχεία ταινίας
| Original | Léon |
|---|---|
| Πρεμιέρα στην Ελλάδα | 6.4.1995 |
| Σκηνοθεσία | Luc Besson |
| Πρωταγωνιστούν | Jean Reno, Natalie Portman, Gary Oldman, Danny Aiello, Peter Appel, Michael Badalucco |
| Είδος | Αστυνομικές ταινίες, Δράματα, Ταινίες δράσης |
| Διάρκεια | 110 λεπτά |
| Χώρα | Γαλλικές ταινίες |
Ένας μοναχικός εκτελεστής και το κορίτσι της διπλανής πόρτας
Η αφετηρία είναι απλή, σχεδόν παραμυθένια. Ο Λεόν ζει στη Νέα Υόρκη, μόνος και αθόρυβος, και βγάζει τα προς το ζην σκοτώνοντας ανθρώπους επί πληρωμή. Γύρω του δεν υπάρχει τίποτα από όσα συνθέτουν μια κανονική ζωή, και δεν δείχνει να του λείπουν. Ώσπου ο ντετέκτιβ Στάνσφιλντ, ένας αστυνομικός πιο αδίστακτος από οποιονδήποτε γκάνγκστερ, ξεκληρίζει την οικογένεια της διπλανής πόρτας. Η μόνη που γλιτώνει είναι η δωδεκάχρονη Ματίλντα, που χτυπά την πόρτα του Λεόν ζητώντας καταφύγιο.
Από εκεί και πέρα η ταινία τραβάει ταυτόχρονα προς δύο κατευθύνσεις. Από τη μία είναι ένα σφιχτό θρίλερ, όπου η σκιά του Στάνσφιλντ πλησιάζει όλο και περισσότερο και ξέρουμε ότι τη μικρή μάρτυρα δεν θα την αφήσουν σε ησυχία. Από την άλλη είναι ένα απρόσμενα ήσυχο, σχεδόν δωματιακό κομμάτι για το πώς ο ανέκφραστος εκτελεστής αρχίζει σιγά σιγά να φροντίζει το κορίτσι σαν να ήταν δικό του παιδί. Περισσότερα δεν χρειάζεται να ξέρεις από πριν. Η δύναμη της ταινίας βρίσκεται στο πώς πλέκονται αυτές οι δύο γραμμές και στο πώς το διακύβευμα μεγαλώνει με κάθε σκηνή.
Ο Jean Reno, που με λίγες λέξεις τα λέει όλα
Ο Λεόν του Jean Reno είναι από τα καλύτερα παραδείγματα για το πόσα μπορεί να αφηγηθεί ένας χαρακτήρας ενώ σχεδόν δεν μιλά. Ο Reno τον υποδύεται σαν έναν ογκώδη, ακίνητο άνθρωπο που νιώθεις αμέσως ότι είναι απίστευτα επικίνδυνος και, την ίδια στιγμή, σχεδόν παιδικά αδέξιος σε ό,τι δεν έχει σχέση με τη δουλειά του. Αυτή η διπλή υπόσταση είναι η καρδιά της ταινίας.
Το μεγαλύτερο επίτευγμα είναι ότι ο Reno δεν προσπαθεί ποτέ να κάνει τον Λεόν συμπαθή. Δεν μας κλείνει το μάτι, δεν ζητά συγγνώμη. Απλώς αφήνει τον θεατή να ανακαλύψει μόνος του τι κρύβεται μέσα σε αυτόν τον άδειο άνθρωπο. Μέχρι να καταλάβεις ότι ανησυχείς για εκείνον, είναι ήδη αργά: η ταινία σε έχει κερδίσει.
Natalie Portman: ένα ντεμπούτο που δεν ξεχνιέται
Η Natalie Portman ήταν τότε ακόμη παιδί, και ως Ματίλντα Λάντο δίνει μια ερμηνεία που θα ζήλευαν οι περισσότεροι ενήλικοι ηθοποιοί. Η Ματίλντα δεν είναι το συνηθισμένο κινηματογραφικό παιδί που απλώς κλαίει και περιμένει να σωθεί. Είναι θυμωμένη, έξυπνη, πληγωμένη, κάποιες φορές απρόβλεπτη, και ξέρει ακριβώς τι θέλει: εκδίκηση. Η Portman τα κάνει όλα αυτά πιστευτά και, ακόμη πιο σημαντικό, νιώθουμε συνεχώς από πίσω το κοριτσάκι που σε ένα μόνο απόγευμα έχασε τη ζωή του.
Η σχέση του Λεόν με τη Ματίλντα είναι και το πιο ευαίσθητο σημείο της ταινίας. Ο Besson κατά διαστήματα περιπλανιέται σε έδαφος που θα κάνει τον σημερινό θεατή να αισθανθεί άβολα, και δεν θα ήταν έντιμο να το αποσιωπήσουμε. Στον πυρήνα της όμως η σχέση αφορά τη φροντίδα, δύο χαμένους ανθρώπους που πιάνονται ο ένας από τον άλλον, και η ευαισθησία των ηθοποιών περνά την ταινία πάνω από τις πιο δύσκολες στιγμές.
Gary Oldman, ο κακός που κλέβει την παράσταση
Αν κάποιος έβλεπε το Λεόν για έναν μόνο λόγο, αυτός θα ήταν ο Gary Oldman. Ο Νόρμαν Στάνσφιλντ είναι από τους πιο αξέχαστους κακούς στην ιστορία του σινεμά, όχι επειδή φωνάζει αλλά επειδή είναι εντελώς απρόβλεπτος. Τη μία στιγμή ο Oldman χαμογελά νωχελικά, σχεδόν φιλικά, και την επόμενη ξεσπά σε τέτοια βία που ο θεατής κάνει πίσω. Ένας αστυνομικός για τον οποίο το σήμα δεν σημαίνει προστασία αλλά άδεια για οτιδήποτε.
Η ερμηνεία του Oldman μπορεί σήμερα να φαίνεται υπερβολική, αλλά ακριβώς αυτό χρειάζεται εδώ. Ο Λεόν είναι ήσυχος και συγκρατημένος, ο Στάνσφιλντ θορυβώδης και ξέφρενος, και η αντίθεσή τους είναι η ραχοκοκαλιά της έντασης. Όταν ο ντετέκτιβ ετοιμάζει μια μεγάλη επιχείρηση ειδικών δυνάμεων για να πολιορκήσει το διαμέρισμα του Λεόν, είναι πια ξεκάθαρο ότι συγκρούονται δύο εντελώς διαφορετικά είδη επαγγελματία.
Από τους δεύτερους ρόλους αξίζει μια αναφορά στον Old Tony του Danny Aiello: σε λίγες σκηνές δείχνει με ακρίβεια τον κόσμο μέσα στον οποίο δουλεύει ο Λεόν, έναν κόσμο όπου η εμπιστοσύνη έχει πάντα τιμή.
Η Νέα Υόρκη του Luc Besson: ευρωπαϊκό βλέμμα, αμερικανικός δρόμος
Ο Luc Besson, Γάλλος σκηνοθέτης, γύρισε μια αστυνομική ιστορία στη Νέα Υόρκη, και αυτή η ματιά του ξένου είναι ένα από τα κρυφά όπλα της ταινίας. Το Λεόν δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη αμερικανική ταινία δράσης. Είναι πιο αργό, πιο στοχαστικό, δίνει πολύ περισσότερο χρόνο στους χαρακτήρες και εκρήγνυται μόνο όταν πραγματικά πρέπει. Όταν όμως εκρήγνυται, το κάνει για τα καλά.
Οι σκηνές δράσης είναι ακριβείς και καθαρές, και η δουλειά του Λεόν παρουσιάζεται σχεδόν σαν χορογραφία. Ο Besson καταλαβαίνει ότι ο επαγγελματισμός είναι από μόνος του θέαμα και δεν χρειάζεται να ανατιναχτούν τα πάντα. Η ατμόσφαιρα μένει μελαγχολική από την αρχή ως το τέλος: τα παρατημένα διαμερίσματα, οι στενοί διάδρομοι, η αίσθηση της μοναξιάς τα διαποτίζουν όλα. Δεν είναι ηρωική ταινία δράσης αλλά ένα θλιμμένο παραμύθι που απλώς έχει και όπλα.
Εκεί που η ταινία σκοντάφτει
Δεν θα ήταν σωστό να παραστήσουμε ότι το Λεόν είναι άψογο. Το σενάριο σε σημεία ακολουθεί πιστά τα κλισέ του είδους, ο σκελετός της πλοκής είναι προβλέψιμος, και όποιος έχει δει μερικές ταινίες με εκτελεστές μαντεύει πάνω κάτω πού πηγαίνει η ιστορία. Η ταινία άλλωστε δεν ζει από τις εκπλήξεις αλλά από τα συναισθήματα.
Το δεύτερο ζήτημα είναι κάποιες στιγμές της σχέσης Λεόν και Ματίλντα, για τις οποίες μίλησα ήδη παραπάνω. Δεν καταστρέφουν την ταινία, αλλά σήμερα είναι πιο δύσκολο να τις προσπεράσεις σιωπηλά, και γι' αυτό ακριβώς πολλοί τη θεωρούν αμφιλεγόμενη. Κατά τη γνώμη μου παραμένει δυνατή, όμως είναι απολύτως θεμιτό αν σε κάποιον αυτό ρίχνει σκιά στην εμπειρία.
- Τι λειτουργεί: οι τρεις πρωταγωνιστές, η ατμόσφαιρα, η ένταση, το συναισθηματικό διακύβευμα.
- Τι λιγότερο: ο προβλέψιμος σκελετός της πλοκής και ορισμένες ευαίσθητες σκηνές.
Σε ποιους το προτείνουμε;
- Είναι για σένα αν: Για όσους αγαπούν τις σκοτεινές αστυνομικές ταινίες με επίκεντρο τους χαρακτήρες, όπου πίσω από τη δράση υπάρχουν αληθινά συναισθήματα, και θέλουν να δουν τρεις ηθοποιούς στα καλύτερά τους.
- Καλύτερα να το προσπεράσεις αν: Για όσους ενοχλούνται από την ωμή βία ή νιώθουν ιδιαίτερα άβολα με την πιο λεπτή απεικόνιση της σχέσης ενός ενήλικα με ένα παιδί. Και φυσικά για όσους ψάχνουν μια γρήγορη, ανάλαφρη ταινία δράσης.
Αν σου αρέσει, δες επίσης: Nikita (1990), Taxi Driver (1976), Gloria (1980), Drive (2011), Logan (2017)
Συχνές ερωτήσεις
Τι πραγματεύεται το Λεόν: Ο Επαγγελματίας;
Έναν μοναχικό εκτελεστή στη Νέα Υόρκη, τον Λεόν, στον οποίο καταφεύγει η δωδεκάχρονη γειτόνισσά του Ματίλντα, αφού ο ντετέκτιβ Στάνσφιλντ σφαγιάζει την οικογένειά της. Ο Λεόν αρχίζει να φροντίζει το κορίτσι, ενώ ο Στάνσφιλντ βγαίνει στο κυνήγι της μικρής μάρτυρα.
Πόση διάρκεια έχει το Λεόν: Ο Επαγγελματίας;
Η ταινία διαρκεί 110 λεπτά.
Είναι κατάλληλη για παιδιά;
Δεν συνιστάται. Η ταινία περιέχει σκηνές βίας και θέματα για ενήλικες.
Πότε κυκλοφόρησε το Λεόν: Ο Επαγγελματίας στην Ελλάδα;
Η ταινία βγήκε στους ελληνικούς κινηματογράφους στις 6 Απριλίου 1995.
Ποιος σκηνοθέτησε το Λεόν: Ο Επαγγελματίας και ποιοι πρωταγωνιστούν;
Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Luc Besson και πρωταγωνιστούν οι Jean Reno (Λεόν Μοντάνα), Natalie Portman (Ματίλντα Λάντο) και Gary Oldman (Νόρμαν Στάνσφιλντ).
Αξίζει και σήμερα να ξαναδείς τον Λεόν και τη Ματίλντα;
Ναι, και αν δεν την έχεις δει, ακόμη περισσότερο. Το Λεόν: Ο Επαγγελματίας δεν άντεξε τόσες δεκαετίες χάρη σε κάποια περίπλοκη ιστορία, αλλά επειδή σου δίνει τρεις χαρακτήρες που δεν σβήνουν από τη μνήμη: τον σιωπηλό δολοφόνο που δεν έμαθε ποτέ να ζει, το κορίτσι που αναγκάστηκε να μεγαλώσει πολύ νωρίς και τον αστυνομικό που είναι η ίδια η απρόβλεπτη καταστροφή. Ο Besson τα συνθέτει όλα με τέτοια αίσθηση, που στο τέλος δεν θα θυμάσαι τη δράση αλλά αυτό που ένιωσες. Έχει στιγμές που σηκώνουν συζήτηση, όμως λίγες αστυνομικές ταινίες πονάνε τόσο και μένουν τόσο. Απαραίτητη, αν αγαπάς το είδος.