Pinokyo inceleme: seksen yılı aşkın süredir hem ağlatan hem korkutan tahta kukla
Bazı masallar insanı uyutur, bazıları ise sarsar. Pinokyo ikisini birden yapıyor ve bunun için kimseden izin istemiyor. Disney'in tahta kuklası yıldızlı bir gecede canlanıyor ve film onun etrafında öyle bir ahlak lunaparkı kuruyor ki bugünün izleyicisi bile ne olduğunu şaşırıyor. Yetişkin gözüyle yeniden izledim ve itiraf etmeliyim: bu film hatırladığımdan çok daha cesur, çok daha karanlık ve çok daha güzel.
Pinokyo tozlu bir müze parçası değil; muhteşem çizilmiş, şaşırtıcı derecede sert bir ahlak masalı ve bugün hâlâ Disney mirasının zirvelerinden biri.
Film bilgileri
| Original | Pinocchio |
|---|---|
| Yönetmen | Hamilton Luske, Ben Sharpsteen, T. Hee, Wilfred Jackson, Norman Ferguson, Jack Kinney, Bill Roberts |
| Oyuncular | Dickie Jones, Cliff Edwards, Christian Rub, Evelyn Venable, Walter Catlett, Mel Blanc |
| Tür | Animasyon filmleri, Aile filmleri, Fantastik filmler |
| Süre | 88 dk |
| Ülke | Amerikan filmleri |
Yalnız bir oymacı ve gerçek olan bir dilek
Temel kurgu neredeyse bir çocuk şarkısı kadar sade: yalnız yaşayan yaşlı oymacı Geppetto bir kukla yontuyor ve adını Pinokyo koyuyor. Mucizeler gecesinde bir peri tahtaya can veriyor ve küçük tahta adam, her çocuğun en büyük macerasına doğru yola çıkıyor: etten kemikten gerçek bir çocuk olmak. Ama bunun için sihir yetmiyor. Bunu hak etmesi gerekiyor; hem de cesaretle, sadakatle ve dürüstlükle.
Pinokyo'yu şekerli bir peri masalı olmaktan çıkaran asıl dokunuş da burada: kahramanımız inanılmaz derecede saf. Bir aptallığın ardından bir başkasını yapıyor ve film bunun üstünü örtmüyor. Pinokyo tökezliyor, yanlış insanlara güveniyor, yanlış kararlar veriyor ve sonuçlar zaman zaman gerçekten ürkütücü. Hikâyeyi sahici kılan da bu. Kusursuz bir kahramanın zafer yürüyüşünü değil, iyiyle kötüyü kendi canı yanarak öğrenen bir çocuğu izliyoruz.
Tabii ki spoiler vermeyeceğim ama şunu söyleyeyim: karakteri yalnızca masal kitaplarından ya da reklamlardan tanıyanlar, filmin Pinokyo'yu sınamakta ne kadar ileri gittiğini görünce şaşıracak.
Jiminy Cricket, dünyanın en sabırlı vicdanı
Gösteriyi çalan bir karakter varsa o da Jiminy Cricket. Pinokyo'nun yanına uyarmak, yol göstermek için katılan ve çoğu zaman boşuna uğraşan bilge küçük dost. Cliff Edwards'ın (orijinal seslendirmede) sesi o kadar sıcak, esprili ve insani ki cırcır böceği adeta filmin kalbine dönüşüyor. Yetişkin izleyicinin kendini özdeşleştirdiği karakter o: belanın geldiğini gören, bir şey söylemeye çalışan ve küçük tahta adam her şeyi yine berbat ettiğinde bile pes etmeyen.
Jiminy'nin steril, vaaz veren bir ukala olmamasına bayılıyorum. Biraz kibirli, biraz yorgun, arada bir o da sendeliyor ve tam da bu yüzden sevimli. Çocuklar için bir arkadaş, ebeveynler içinse küçük bir ayna: tam o anda seni dinlemek istemeyen birini yetiştirmeye çalışmak böyle bir şey işte.
Diğerlerini de unutmayalım. Christian Rub'ın Geppetto'su o kadar iyi kalpli ve kırılgan ki daha ilk sahnelerde kalbinize yerleşiyor. Evelyn Venable'ın Mavi Peri'si uhrevi ve huzur verici. Dickie Jones ise Pinokyo'nun sesi olarak o çocuksu, meraklı, biraz da aceleci tonu kusursuz yakalıyor; karakter bu sayede hem sinir bozucu hem dokunaklı olabiliyor.
Bugün bile tüylerimi diken diken eden kötüler
Pinokyo'nun en büyük güçlerinden biri kötü karakter galerisi. Walter Catlett, sinsi ve kendini beğenmiş Honest John'u (tam adıyla "Honest John" Worthington Foulfellow) seslendiriyor; baştan çıkarmanın vücut bulmuş hali: gülümsüyor, pohpohluyor ve bu arada çoktan kârını hesaplıyor. Yanında Gideon var; onun hıçkırıklarını seslendiren de çizgi film seslerinin efsanesi Mel Blanc, çoğumuzun Warner'ın Looney Tunes karakterlerinden tanıdığı isim.
Charles Judels iki rolde karşımıza çıkıyor: hem Stromboli'yi hem de Arabacı'yı seslendiriyor ve iki karakter de öyle tehditkâr ki küçük izleyiciler gerçekten irkilebilir. Frankie Darro ise kötü arkadaş Lampwick rolünde, saf bir tahta kuklanın elbette hayranlıkla bakacağı o rahat, kabadayı ergen sesini veriyor.
En çok hoşuma giden şey şu: bu kötüler karikatür değil. İnandırıcı oldukları için korkutucular. Tam da ebeveynlerin çocuklarını hep uzak tutmaya çalıştığı türden yetişkinler ve kötü arkadaşlar; film de bunu şaşırtıcı bir açıklıkla gösteriyor.
Yedi yönetmen, tek atmosfer: elle çizilmiş büyü böyle görünür
Jenerik ilk bakışta insanı ürkütüyor: Hamilton Luske, Ben Sharpsteen, T. Hee, Wilfred Jackson, Norman Ferguson, Jack Kinney ve Bill Roberts, hepsi yönetmen olarak listelenmiş. 88 dakikalık bir filmde yedi isim mi? Bu, erken dönem Disney filmlerinin doğal çalışma biçimiydi; farklı bölümleri farklı yönetmenler üstleniyordu. Mucize ise bundan dağınık, yamalı bir film çıkmaması. Pinokyo bütünlüklü, akıcı ve atmosferi baştan sona hiç dağılmıyor.
Görsellik ise düpedüz büyüleyici. Geppetto'nun atölyesindeki minik ayrıntılar, tahtadan oyulmuş saatler ve oyuncaklar, yıldızlı gecede ışığın oyunları: her kare bir tabloya bakıyormuş hissi veriyor. Dijital olarak pürüzsüzleştirilmiş günümüz animasyonlarına alışmış gözlerle bakınca içindeki el emeği ve titiz detay miktarı özellikle dikkat çekiyor. Pinokyo'nun geleneksel animasyonun en güzel örneklerinden biri olduğunu söylemek abartı olmaz.
Tabii yönetimin temposu bugünün aile filmlerinden farklı. Bazen bir sahnede uzun uzun oyalanıyor, işi görselliğe ve müziğe bırakıyor. Ben bundan açıkçası keyif aldım ama hızlı kurguya alışmış bir çocuk ilk seferde biraz sabırsızlanabilir.
Nerede yakalıyor, nerede yine de zorlayabiliyor?
Önce işleyen taraflarla başlayalım:
- Görsellik, bugün bile en iyi animasyonlarla yarışıyor.
- Sesler ve müzik, karakterleri yaşatıp nefes aldırıyor.
- Ahlaki bedel laftan ibaret değil: cesaretin, sadakatin ve dürüstlüğün burada gerçekten bir karşılığı var.
- Jiminy Cricket, sevmemek imkânsız.
Her alanda tam puan vermememin sebebi ise şu: hikâye yer yer epizodik, maceradan maceraya atlıyor ve kahramanın saflığı bir noktadan sonra neredeyse sinir bozucu hale geliyor. Elbette meselenin özü de bu ama yetişkin izleyici zaman zaman "Pinokyo, ciddi misin?" diye başını tutacak. Üstelik filmin bazı bölümleri gerçekten karanlık ve korkutucu. En küçükler için ebeveynin yanında olması ve izledikten sonra biraz sohbet edilmesi kesinlikle önerilir.
Yine de bunlar kusurdan çok karakter özellikleri. Pinokyo, masalların hâlâ korkutucu olmayı göze alabildiği bir dönemde yapıldı ve bence izleyicilerin hafızasına bu kadar derin kazınmasının sebebi de bu.
Neden bugün de oturup izlemek gerekiyor?
Pinokyo'nun kaçırılmaması gereken bir Walt Disney klasiği sayılması boşuna değil ve buna tamamen katılıyorum. Bu film sadece nostalji değil. Çocukların sayısız cazibeyle çevrili olduğundan, gürültülü ve göz alıcı "arkadaşların" her zaman iyilik istemediğinden ve yalanın bir bedeli olduğundan bahsetmek bugün de güncel. Film bunu anlatırken hem eğlendiriyor hem güldürüyor hem de yer yer gerçekten sarsıyor.
Aile film gecesi için biçilmiş kaftan, özellikle ebeveyn de aktif olarak yanında oturuyorsa. Sonrası güzel bir sohbet için harika bir fırsat: Pinokyo neden kötü insanlara inandı? Ne yapması gerekirdi? Jiminy Cricket ona ne derdi? Çok az film bu soruları bu kadar doğal biçimde elimize tutuşturur.
Yetişkin olarak tek başınıza yeniden izlemeye de değer. Çocukken izlediğinizden farklı olacak: Geppetto'nun yalnızlığını, kötülerin kurnazlığını ve çizilmiş her bir harekette ne kadar emek, sevgi ve sanat olduğunu çok daha iyi göreceksiniz.
Kimlere öneriyoruz?
- Tam sana göre, eğer: Ailelere, animasyon tutkunlarına ve elle çizilmiş Disney büyüsünün zirvede nasıl göründüğünü merak eden herkese. Nostaljiye dalmak isteyen yetişkinler için de mutlaka yeniden izlenmesi gereken bir film.
- Pas geçsen iyi olur, eğer: Kolay korkan çok küçük çocuklara ve yalnızca bugünün hızlı, espri yağmuruna tutan animasyonlarından hoşlananlara. Onları yavaş tempo ve karanlık bölümler zorlayabilir.
Beğendiysen bunlara da göz at: Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler (1937), Fantasia (1940), Dumbo (1941), Bambi (1942), Külkedisi (1950)
Sıkça sorulan sorular
Pinokyo'nun konusu nedir?
Yalnız bir oymacı olan Geppetto'nun yaptığı tahta kuklaya, mucizeler gecesinde bir peri can verir. Pinokyo, etten kemikten gerçek bir çocuk olabilmek için cesaret, sadakat ve dürüstlük öğrenmek zorundadır; bilge dostu Jiminy Cricket de bu sırada onu aptallıklardan korumaya çalışır.
Pinokyo kaç dakika?
Film 88 dakika sürüyor.
Pinokyo küçük çocuklar için uygun mu?
Genel olarak aile filmi ama bazı sahneleri gerçekten korkutucu olabilir. Bu yüzden küçük çocukların ebeveynleriyle birlikte izlemesi önerilir.
Pinokyo'yu kimler yönetti?
Filmi Hamilton Luske, Ben Sharpsteen, T. Hee, Wilfred Jackson, Norman Ferguson, Jack Kinney ve Bill Roberts yönetti.
Pinokyo ve Jiminy Cricket'ı kimler seslendiriyor?
Orijinal versiyonda Pinokyo'yu Dickie Jones, Jiminy Cricket'ı ise Cliff Edwards seslendiriyor.
Pinokyo hangi türde bir film?
Walt Disney klasikleri arasında yer alan Amerikan yapımı bir animasyon, aile ve fantastik film.
Tahta kuklayı bugün de ekranda canlandırmaya değer mi?
Kesinlikle. Pinokyo, eski olduğu için değil, bugün de işlediği için değerli olan o nadir klasiklerden. Güzel, komik, zaman zaman korkutucu ve finale doğru gerçek bir duygusal ağırlık kuruyor. Çocukla izliyorsanız sorulara hazır olun. Tek başınıza izliyorsanız Geppetto'nun atölyesi ve Jiminy Cricket'ın günlerce aklınızdan çıkmayacağını bilin. Benim için bu film sağlam bir 9/10 ve her zaman yeniden izlenecek bir yapım.