Πινόκιο κριτική: η ξύλινη κούκλα που ογδόντα χρόνια μετά ακόμα συγκινεί και τρομάζει
Υπάρχουν παραμύθια που σε νανουρίζουν και παραμύθια που σε ταρακουνούν. Ο Πινόκιο κάνει και τα δύο, χωρίς να ζητήσει την άδειά σου. Η ξύλινη κούκλα της Disney ζωντανεύει μια νύχτα γεμάτη αστέρια και από εκεί και πέρα η ταινία στήνει γύρω της ένα ολόκληρο λούνα παρκ ηθικών διλημμάτων, που ζαλίζει ακόμα και τον σημερινό θεατή. Την ξαναείδα ως ενήλικας και οφείλω να ομολογήσω ότι είναι πολύ πιο τολμηρή, πιο σκοτεινή και πιο όμορφη απ' όσο τη θυμόμουν.
Ο Πινόκιο δεν είναι σκονισμένο μουσειακό έκθεμα, αλλά ένας υπέροχα σχεδιασμένος, εκπληκτικά σκληρός ηθοπλαστικός μύθος που παραμένει μία από τις κορυφές της Disney.
Στοιχεία ταινίας
| Original | Pinocchio |
|---|---|
| Σκηνοθεσία | Hamilton Luske, Ben Sharpsteen, T. Hee, Wilfred Jackson, Norman Ferguson, Jack Kinney, Bill Roberts |
| Πρωταγωνιστούν | Dickie Jones, Cliff Edwards, Christian Rub, Evelyn Venable, Walter Catlett, Mel Blanc |
| Είδος | Ταινίες κινουμένων σχεδίων, Οικογενειακές ταινίες, Ταινίες φαντασίας |
| Διάρκεια | 88 λεπτά |
| Χώρα | Αμερικανικές ταινίες |
Ένας μοναχικός ξυλογλύπτης και μια ευχή που πραγματοποιείται
Η αφετηρία είναι τόσο απλή που θυμίζει παιδικό τραγουδάκι: ο Τζεπέτο, ένας μοναχικός γέρος ξυλογλύπτης, φτιάχνει μια μαριονέτα και τη βαφτίζει Πινόκιο. Τη νύχτα των θαυμάτων μια νεράιδα δίνει ζωή στο ξύλο, και ο μικρός ξύλινος ήρωας ξεκινά το μεγαλύτερο ταξίδι που μπορεί να φανταστεί ένα παιδί: να γίνει αληθινό αγόρι, με σάρκα και οστά. Μόνο που η μαγεία δεν αρκεί. Πρέπει να το κερδίσει, με θάρρος, πίστη και ειλικρίνεια.
Και εδώ βρίσκεται η ανατροπή που κρατά τον Πινόκιο μακριά από το ζαχαρωμένο παραμύθι: ο ήρωάς μας είναι απίστευτα αφελής. Κάνει τη μία βλακεία μετά την άλλη και η ταινία δεν τις ωραιοποιεί. Σκοντάφτει, εμπιστεύεται τους λάθος ανθρώπους, παίρνει λάθος αποφάσεις, και οι συνέπειες είναι κάποιες φορές πραγματικά τρομακτικές. Αυτό ακριβώς κάνει την ιστορία του αληθινή. Δεν βλέπουμε τον θρίαμβο ενός τέλειου ήρωα, αλλά ένα παιδί που μαθαίνει στο πετσί του τι είναι σωστό και τι λάθος.
Δεν θα κάνω spoiler, αλλά θα πω μόνο αυτό: όποιος ξέρει τη φιγούρα μόνο από εικονογραφημένα βιβλία ή διαφημίσεις θα εκπλαγεί με το πόσο μακριά πηγαίνει η ταινία για να βάλει τον Πινόκιο σε πραγματική δοκιμασία.
Ο Τζίμινι Κρίκετ, η πιο υπομονετική συνείδηση του κόσμου
Αν υπάρχει χαρακτήρας που κλέβει την παράσταση, αυτός είναι ο Τζίμινι Κρίκετ. Ο σοφός μικρός φίλος που αναλαμβάνει να στέκεται δίπλα στον Πινόκιο, να τον προειδοποιεί, να τον καθοδηγεί, και συνήθως να αποτυγχάνει. Η φωνή του Cliff Edwards (στην πρωτότυπη εκδοχή) είναι τόσο ζεστή, αστεία και ανθρώπινη που το τριζόνι γίνεται σχεδόν η καρδιά της ταινίας. Είναι αυτός με τον οποίο ταυτίζεται ο ενήλικας θεατής: βλέπει τον μπελά να έρχεται, προσπαθεί να μιλήσει και παρ' όλα αυτά μένει δίπλα του, ακόμα κι όταν ο μικρός ξύλινος τα κάνει πάλι όλα θάλασσα.
Λατρεύω το ότι ο Τζίμινι δεν είναι ένας αποστειρωμένος ξερόλας που κάνει κήρυγμα. Έχει τη ματαιοδοξία του, έχει την κούρασή του, κάποιες φορές λυγίζει κι εκείνος, και γι' αυτό τον αγαπάς. Για τα παιδιά είναι ο φίλος, για τους γονείς είναι λίγο καθρέφτης: έτσι είναι να προσπαθείς να μεγαλώσεις κάποιον που ακριβώς εκείνη τη στιγμή δεν θέλει να σε ακούσει.
Ας μην ξεχνάμε και τους υπόλοιπους. Ο Τζεπέτο του Christian Rub είναι τόσο καλοσυνάτος και εύθραυστος που σε κερδίζει από τις πρώτες σκηνές. Η Γαλάζια Νεράιδα της Evelyn Venable είναι αιθέρια και καθησυχαστική. Και ο Dickie Jones ως φωνή του Πινόκιο πετυχαίνει απόλυτα εκείνο το παιδικό, περίεργο, λίγο ανέμελο ηχόχρωμα που κάνει τον ήρωα ταυτόχρονα εκνευριστικό και συγκινητικό.
Κακοί που ακόμα μου σηκώνουν την τρίχα
Ένα από τα μεγαλύτερα ατού του Πινόκιο είναι η πινακοθήκη των κακών του. Ο Walter Catlett δίνει φωνή στον ύπουλο, φαντασμένο Τίμιο Τζον (στο πρωτότυπο «Honest John» Worthington Foulfellow), την ενσάρκωση του πειρασμού: χαμογελά, κολακεύει και την ίδια ώρα μετράει ήδη το κέρδος. Δίπλα του βρίσκεται ο Γκίντεον, τους λόξυγκες του οποίου ακούμε από τον ίδιο τον Mel Blanc, θρύλο των φωνών κινουμένων σχεδίων, που οι περισσότεροι γνωρίζουν από τους ήρωες των Looney Tunes της Warner.
Ο Charles Judels εμφανίζεται σε δύο ρόλους: είναι η φωνή του Στρόμπολι αλλά και του Αμαξά, και οι δύο φιγούρες είναι τόσο απειλητικές που οι μικρότεροι θεατές μπορεί πραγματικά να τιναχτούν στη θέση τους. Ο Frankie Darro, ως Λάμπγουικ, η κακή παρέα, δίνει εκείνη τη χαλαρή, μάγκικη εφηβική φωνή που φυσικά μια αφελής ξύλινη κούκλα θα θαύμαζε.
Αυτό που μου αρέσει περισσότερο: αυτοί οι κακοί δεν είναι καρικατούρες. Τρομάζουν επειδή είναι πιστευτοί. Είναι ακριβώς οι ενήλικες και οι κακοί φίλοι από τους οποίους οι γονείς πάντα προσπαθούν να προστατέψουν τα παιδιά τους, και η ταινία το δείχνει με εντυπωσιακή ειλικρίνεια.
Επτά σκηνοθέτες, μία ατμόσφαιρα: έτσι μοιάζει η χειροποίητη μαγεία
Τα credits με την πρώτη ματιά τρομάζουν: Hamilton Luske, Ben Sharpsteen, T. Hee, Wilfred Jackson, Norman Ferguson, Jack Kinney και Bill Roberts, όλοι ως σκηνοθέτες. Επτά ονόματα σε μια ταινία 88 λεπτών; Ήταν όμως φυσικό κομμάτι του τρόπου που δούλευε η πρώιμη Disney, όπου διαφορετικές ομάδες είχαν διαφορετικούς σκηνοθέτες. Και το θαύμα είναι ότι δεν βγήκε ένα ετερόκλητο συνονθύλευμα. Ο Πινόκιο κυλά ενιαίος, ομαλός, με ατμόσφαιρα που μένει αδιάσπαστη από την αρχή ως το τέλος.
Το εικαστικό αποτέλεσμα είναι απλώς συγκλονιστικό. Οι μικρές λεπτομέρειες στο εργαστήρι του Τζεπέτο, τα ξύλινα ρολόγια και παιχνίδια, το παιχνίδισμα του φωτός μέσα στην έναστρη νύχτα: κάθε καρέ μοιάζει με πίνακα ζωγραφικής. Για ένα μάτι συνηθισμένο στο σημερινό, ψηφιακά λειασμένο animation, είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό πόση δουλειά με το χέρι και πόση φροντίδα για τη λεπτομέρεια κρύβει. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ο Πινόκιο είναι από τα ωραιότερα δείγματα παραδοσιακού animation.
Ο ρυθμός βέβαια διαφέρει από μια σημερινή οικογενειακή ταινία. Κάποιες φορές στέκεται περισσότερο σε μια σκηνή και αφήνει την εικόνα και τη μουσική να κάνουν τη δουλειά. Εμένα αυτό μου άρεσε πολύ, αλλά ένα παιδί συνηθισμένο στο γρήγορο μοντάζ ίσως ανυπομονήσει στην αρχή.
Πού σε κερδίζει και πού μπορεί να δυσκολέψει;
Ας ξεκινήσουμε από όσα δουλεύουν:
- Η εικόνα, που ακόμα και σήμερα συναγωνίζεται τα καλύτερα animation.
- Οι φωνές και η μουσική, που κάνουν τους χαρακτήρες να ζουν και να ανασαίνουν.
- Το ηθικό διακύβευμα, που δεν μένει στα λόγια: το θάρρος, η πίστη και η ειλικρίνεια εδώ έχουν πραγματικό τίμημα.
- Ο Τζίμινι Κρίκετ, που είναι αδύνατον να μην τον αγαπήσεις.
Και γιατί δεν παίρνει παντού δεκάρι: η ιστορία κάπου κάπου γίνεται επεισοδιακή, πηδά από περιπέτεια σε περιπέτεια, και η αφέλεια του ήρωα σε κάποιο σημείο γίνεται σχεδόν εκνευριστική. Αυτό βέβαια είναι και το νόημα, αλλά ο ενήλικας θεατής θα πιάσει το κεφάλι του πού και πού: «Πινόκιο, σοβαρά τώρα;». Επιπλέον, ορισμένα κομμάτια της ταινίας είναι πράγματι σκοτεινά και τρομακτικά. Για τα πιο μικρά παιδιά συνιστάται σίγουρα η παρουσία γονιού και λίγη κουβέντα μετά.
Όλα αυτά όμως είναι περισσότερο χαρακτηριστικά παρά ελαττώματα. Ο Πινόκιο γυρίστηκε σε μια εποχή που το παραμύθι ακόμα τολμούσε να τρομάζει, και νομίζω ότι γι' αυτό έχει χαραχτεί τόσο βαθιά στη μνήμη των θεατών.
Γιατί αξίζει να τον δεις και σήμερα;
Δεν είναι τυχαίο που θεωρείται υποχρεωτικό κλασικό της Walt Disney, και συμφωνώ απόλυτα. Ο Πινόκιο δεν είναι απλή νοσταλγία. Παραμένει επίκαιρο να μιλάμε για το ότι τα παιδιά περιβάλλονται από αμέτρητους πειρασμούς, ότι οι θορυβώδεις, γοητευτικοί «φίλοι» δεν θέλουν πάντα το καλό τους και ότι το ψέμα έχει συνέπειες. Η ταινία τα λέει όλα αυτά ενώ ταυτόχρονα διασκεδάζει, κάνει τον θεατή να γελάει και σε κάποια σημεία τον ταρακουνάει για τα καλά.
Είναι ιδανική για οικογενειακή βραδιά, ειδικά αν ο γονιός κάθεται ενεργά δίπλα στο παιδί. Μετά είναι εξαιρετική αφορμή για μια ωραία κουβέντα: γιατί ο Πινόκιο πίστεψε τους κακούς; Τι έπρεπε να κάνει; Τι θα του έλεγε ο Τζίμινι Κρίκετ; Λίγες ταινίες σου βάζουν τόσο φυσικά αυτές τις ερωτήσεις στο χέρι.
Και ως ενήλικας αξίζει να την ξαναδείς και μόνος σου. Θα είναι διαφορετική εμπειρία από την παιδική: θα δεις περισσότερη από τη μοναξιά του Τζεπέτο, την πονηριά των κακών και το πόση δουλειά, αγάπη και τέχνη κρύβεται σε κάθε σχεδιασμένη κίνηση.
Σε ποιους το προτείνουμε;
- Είναι για σένα αν: Για οικογένειες με παιδιά σχολικής ηλικίας, για λάτρεις του animation και για όποιον θέλει να δει πώς ήταν η χειροποίητη μαγεία της Disney στο απόγειό της. Για τους νοσταλγούς ενήλικες, η επανάληψη είναι υποχρεωτική.
- Καλύτερα να το προσπεράσεις αν: Για τα πολύ μικρά παιδιά που τρομάζουν εύκολα, καθώς και για όσους αντέχουν μόνο το σημερινό, γρήγορο animation με αλλεπάλληλα αστεία. Ο αργότερος ρυθμός και τα σκοτεινά σημεία μπορεί να τους φανούν δύσκολα.
Αν σου αρέσει, δες επίσης: Η Χιονάτη και οι Επτά Νάνοι (1937), Φαντασία (1940), Ντάμπο (1941), Μπάμπι (1942), Σταχτοπούτα (1950)
Συχνές ερωτήσεις
Τι πραγματεύεται ο Πινόκιο;
Τη νύχτα των θαυμάτων μια νεράιδα δίνει ζωή στη μαριονέτα του Τζεπέτο, ενός μοναχικού ξυλογλύπτη. Ο Πινόκιο πρέπει να μάθει τι σημαίνει θάρρος, πίστη και ειλικρίνεια για να γίνει αληθινό αγόρι, ενώ ο σοφός φίλος του, ο Τζίμινι Κρίκετ, προσπαθεί να τον προστατέψει από τις ανοησίες του.
Πόση διάρκεια έχει ο Πινόκιο;
Η ταινία διαρκεί 88 λεπτά.
Είναι κατάλληλος ο Πινόκιο για μικρά παιδιά;
Είναι οικογενειακή ταινία, όμως ορισμένες σκηνές της είναι σκοτεινές και μπορεί να τρομάξουν. Για τα μικρότερα παιδιά προτείνεται να τη δουν μαζί με γονιό.
Ποιοι σκηνοθέτησαν τον Πινόκιο;
Την ταινία σκηνοθέτησαν οι Hamilton Luske, Ben Sharpsteen, T. Hee, Wilfred Jackson, Norman Ferguson, Jack Kinney και Bill Roberts.
Ποιοι δίνουν φωνή στον Πινόκιο και στον Τζίμινι Κρίκετ;
Στην πρωτότυπη εκδοχή τον Πινόκιο ερμηνεύει φωνητικά ο Dickie Jones και τον Τζίμινι Κρίκετ ο Cliff Edwards.
Σε ποιο είδος ανήκει ο Πινόκιο;
Είναι αμερικανική ταινία κινουμένων σχεδίων, οικογενειακή και φαντασίας, από τα κλασικά της Walt Disney.
Αξίζει να ζωντανέψει ξανά η ξύλινη κούκλα στην οθόνη σου;
Απολύτως. Ο Πινόκιο είναι από εκείνα τα σπάνια κλασικά που δεν έχουν αξία επειδή είναι παλιά, αλλά επειδή λειτουργούν ακόμα και σήμερα. Είναι πανέμορφος, αστείος, κάποιες φορές τρομακτικός, και στο τέλος χτίζει πραγματικό συναισθηματικό βάρος. Αν τον δεις με παιδί, ετοιμάσου για ερωτήσεις. Αν τον δεις μόνος, ετοιμάσου να σε ακολουθούν για μέρες το εργαστήρι του Τζεπέτο και ο Τζίμινι Κρίκετ. Για μένα είναι ένα δυνατό 9/10 και μια ταινία που ξαναβλέπω ανά πάσα στιγμή.